Yr wyddor Gyrilig
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Cyrillic_alphabet_distribution_map.png/350px-Cyrillic_alphabet_distribution_map.png)
System ysgrifennu yw'r wyddor Gyrilig, a ddefnyddir heddiw ar gyfer rhai ieithoedd Slafonaidd (Belarwseg, Bwlgareg, Macedoneg, Rwseg, Serbeg ac Wcreineg). Fe'i defnyddir hefyd i ysgrifennu nifer o ieithoedd an-Slafonaidd yn Rwsia a Chanolbarth Asia. Ysgrifennid rhai ieithoedd eraill, megis Aserbaijaneg, yn yr wyddor hon ar adegau yn y gorffennol.
Datblygwyd yr wyddor Gyrilig yn y nawfed ganrif gan ddisgyblion i'r ddau sant, Cyril a Methodius, yn sgil eu hymdrechion i gyflwyno Cristnogaeth i'r pobloedd Slafaidd. Dyma'r rheswm am yr enw.
Llythrennau cyffredin
[golygu | golygu cod]Mae sawl ffurf wahanol i'r wyddor, ond isod mae tabl o'r llythrennau mwyaf cyffredin. Rhoddir y synau y maent yn eu cynrychioli mewn symbolau IPA.
Teipysgrif | Llawysgrifen | Sain |
---|---|---|
А а | А а | /a/ |
Б б | Б б | /b/ |
В в | В в | /v/ |
Г г | Г г | /g/ |
Д д | Д д | /d/ |
Е е | Е е | /je/ |
Ж ж | Ж ж | /ʒ/ |
З з | З з | /z/ |
И и | И и | /i/ |
Й й | Й й | /j/ |
К к | К к | /k/ |
Л л | Л л | /l/ |
М м | М м | /m/ |
Н н | Н н | /n/ |
О о | О о | /o/ |
П п | П п | /p/ |
Р р | Р р | /r/ |
С с | С с | /s/ |
Т т | Т т | /t/ |
У у | У у | /u/ |
Ф ф | Ф ф | /f/ |
Х х | Х х | /x/ |
Ц ц | Ц ц | /ʦ/ |
Ч ч | Ч ч | /ʧ/ |
Ш ш | Ш ш | /ʃ/ |
Щ щ | Щ щ | /ʃʧ/ |
Ь ь | Ь ь | /ʲ/ |
Ю ю | Ю ю | /ju/ |
Я я | Я я | /ja/ |
Ni chynrichiola'r llythyren ь unrhyw sain penodol. Yn hytrach, mae'n newid sain y llythyren blaenorol, gan ei 'feddalu'. Mewn rhai ieithoedd, mae'r llythyren ъ neu gollnod ’ yn 'caledu' sain y llytheren blaenorol.
Trawslythreniad Cyrilig-Cymraeg
[golygu | golygu cod]Rwsieg
[golygu | golygu cod]Rwsieg | Cymraeg | Saesneg |
---|---|---|
а | a | a |
б | b | b |
в | f | v |
г | g | g |
д | j | d |
е | e | e |
ё | io | yo |
ж | ch | kh |
з | s | z |
и | i | i |
й | i | y |
к | c | k |
л | l | l |
м | m | m |
н | n | n |
о | o | o |
п | p | p |
р | r | r |
с | s | s |
т | t | t |
у | w | u |
оу | u | u |
ф | f | f |
х | cs | x |
ц | c | c |
ш | sh | š |
щ | sch | sch |
ы | i | y |
э | é | é |
ю | iu | yu |
я | ia | ya |
Felly, byddai "русский" (russkiy sy'n golygu "Rwsieg") yn cael ei drawslythrennu yn Gymraeg fel "rwsci".