رمضان
رمضان | |
---|---|
![]() | |
منایا جاندا | مسلمان |
قِسم | دینی |
Celebrations | اجتماعی افطاریاں تے اجتماعی نمازاں (قیام اللیل) |
Observances | |
شروع | شعبان دے مہینے دی آخری رات[۱] |
ختم | رمضان دے مہینے دی آخری رات[۱] |
تریخ | متغیر (بہ مطابق اسلامی قمری تقویم)[۲][۳] |
چکر | ہر سال (قمری تقویم) |
نال تعلق | عید الفطر، لیلۃ القدر |
رمضان (رمضان عربی بولی دا لفظ اے، اس دی جمع رمضانات، ارمضاء، ارمضۃ یا رماضین آندی اے )[۴] ایہ ہجری تقویم دا نواں مہینہ ہُندا اے جو شعبان دے بعد آندا اے۔ مسلماناں دے نزدیک ایہ مہینہ ہور ہجری مہینےآں دی بہ نسبت بہت خصوصیت تے مقام ومرتبہ والا سمجھیا جاندا اے۔ اس مہینے وچ اسلام دا اک اہم رکن روزہ رکھیا جاندا اے، روزہ دے دناں وچ فجر توں لےکے غروب آفتاب تک کھانا پینا منع ہُندا اے۔
رمضان دے مہینہ دا آغاز 29 شعبان نوں چاند دیکھنے دے بعد تے چاند نظر نہ آنے دی صورت وچ 30 شعبان دے بعد ہُندا اے، اگلا دن پہلا رمضان ہُندا اے۔ فیر ايسے طرح چاند دیکھنے یا دیکھنے اُتے 29 یا 30 دن اُتے مکمل ہُندا یے۔ رمضان دے ختم ہونے دے بعد مسلمان عید الفطر مناندے نيں۔
رمضان دے مہینے دا مسلماناں دے نزدیک اک خاص تاریخی مقام ومرتبہ حاصل اے ؛ انہاں دا مننا اے کہ قرآن مجید لوح محفوظ توں آسمانِ دنیا اُتے ايسے مہینہ دی شب قدر وچ نازل ہويا سی۔ فیر اسنوں دے بعد مختلف اوقات وچ تھوڑا تھوڑا وحی دی شکل وچ محمد اُتے نازل ہُندا رہیا، اس دا آغاز غار حرا وچ ہويا جتھے فرشتہ جبرائیل انہاں دے پاس قرآن دی پہلی وحی لےکے آیا تے انہاں توں کہیا سانچہ:قرآن-سورہ 96 آیت 1
تے ایہ قرآن دی نازل ہونے والی پہلی آیت سی۔ قرآن پہلی مرتبہ رمضان دے مہینہ دی شب قدر وچ لوح محفوظ توں آسمانِ دنیا اُتے مکمل نازل کر دتا گیا تے اسنوں آسمان دنیا دے بیت العزۃ وچ رکھ دتا گیا۔ فیر جبرائیل اوتھے توں اوامر و نواہی تے قرآنی احکامات نوں تھوڑا تھوڑا بشکل وحی نازل کردے، تے تیئیس سال دی مدت وچ مکمل نازل ہوئے گیا۔
رمضان دے مہینے وچ مسلم ملکاں تے معاشرہ وچ بوہت سارے دینی شعائر دا اہتمام کيتا جاندا اے، مثلاً: نماز تراویح تے آخری عشرہ وچ اعتکاف وغیرہ۔ ايسے طرح بوہت سارے اعمال و رسوم وی ادا کیتے جاندے نيں، جداں: افطار دے دسترخوان دا اہتمام تے دوسرےآں نوں افطار دی دعوت وغیرہ۔ اس دے علاوہ بوہت سارے مظاہر تے روايتی کماں دا نظم کيتا جاندا اے مثلاً: رمضان وچ فانوس، قمقمے توں زیبائش کيتی جاندی اے، ماکولات دا روايتی اہتمام خوب کيتا جاندا اے، افطار دے بعد تے سحری وچ شیرینی یا میٹھے پکوان دا نظم ہُندا اے، وغیرہ۔
رمضان دی اصل
[سودھو]رمضان ناں ایہ صرف اسلام دی ایجاد نئيں اے، بلکہ ایہ ناں زمانہ جاہلیت وچ موجود سی تے مہینے دے ہی ناں دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ زمانہ جاہلیت وچ لوک مہینےآں دے ناں انہاں دے وقوع تے انہاں دی نوعیت دی وجہ توں رکھدے سن ؛ جداں ذو الحجہ دا نام: چونکہ اس مہینے وچ حج دا موسم ہُندا سی اس لئی ذو الحجہ ناں رکھیا گیا۔ ايسے طرح ربیع الاول؛ چونکہ ناں رکھدے وقت ایہ مہینہ ربیع دے موسم وچ سی۔ ايسے طرح ہور مہینےآں دی وی ناں وجہ اے۔ بہر حال رمضان دی ناں وجہ؛ رمضان ایہ عربی بولی دا لفظ اے، اس دے معنی شدید گرمی دے آندے نيں، جدوں اس دا ناں رکھیا گیا سی اس وقت سخت گرمی دا موسم سی اس لئی اس دا ناں ہی رمضان رکھ دتا گیا۔ تے ایہ ناں اس مہینے دے اعتبار توں مسلماناں دے لئی بہت مناسب اے، چونکہ روزہ دار دا پیٹ بھکھ تے پیاس دی شدت توں بھریا ہُندا اے۔[۵][۶]
رمضان اسلامی کیلنڈر دا نوواں مہینا اے ۔ رمضان دے پورے مہینے وچ مسلمان روزے رکھدے نیں ۔
اسلام وچ رمضان دی اہمیت
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/002185_Al-Baqarah_UsmaniScript.png/220px-002185_Al-Baqarah_UsmaniScript.png)
دین اسلام وچ رمضان دے مہینہ دی فضیلت و اہمیت توں متعلق بہت ساریاں قرآنی آیات تے احادیث نيں۔ چونکہ اس مہینے وچ اسلام دا اک رکن "روزہ" رکھیا جاندا اے جو اسلام وچ انتہائی اجر و ثواب دا کم اے۔ اس دے علاوہ اس مہینے دی فضیلت وچ ؛ جنت دے دروازےآں دا کھول دتا جانا، جہنم دے دروازےآں دا بند کر دتا جانا،[۷] تے سرکش شیاطین نوں قید کرنا وغیرہ اے۔ مسلمان اس مہینے وچ خاص طور توں گناہاں توں بچدے نيں تے نیکی و خیرات دے کم کردے نيں، انہاں دے نزدیک ایہ عبادات و طاعات دے ذریعہ اللہ دی قربت، جنت دی طلب تے جہنم توں دوری دا مہینہ اے۔[۸] ابو ہریرہ توں مروی اے کہ رسول اللہ نے فرمایا: «اس مہینے دی پہلی رات وچ شیاطین تے سرکش جناتاں نوں قید کر ليا جاندا اے، جہنم دے دروازےآں نوں بند کر دتا جاندا اے، اس دا اک وی دروازہ نئيں کھلا رہندا۔ ايسے طرح جنت دے سارے دروازےآں نوں کھول دتا جاندا اے، اس دا اک وی دروازہ بند نئيں رہندا۔ اک منادی آواز لگاندا اے: ائے خیر دے طلبگاراں! متوجہ ہوئے جاؤ! تے ائے شر دے خریداراں! اجتناب کرو! اللہ دی طرف توں جہنم توں آزادی دا پروانہ اے، تے ایہ عمل ہر رات ہُندا اے » (ابن ماجہ)۔ رمضان دے مہینے وچ اللہ نے ہر مسلمان بالغ اُتے روزے نوں فرض کيتا اے، اسنوں گناہاں توں مغفرت، ثواب و رضا، دعاواں دی قبولیت تے اللہ توں تقرب دا مہینہ قرار دتا اے۔ قرآن وچ اللہ دا ارشاد اے سانچہ:قرآن-سورہ 2 آیت 185
سانچہ:قرآن-سورہ 2 آیت 186
(ترجمہ: رمضان دے مہینے وچ قرآن نازل کيتا گیا جو لوکاں دے لئی ہدایت تے فرقان دی دلیل اے، جو شخص اس ماہ نوں پائے، اوہ اس وچ روزے رکھے، تے جو بیمار یا مسافر ہوئے تاں اوہ دوسرے دناں وچ (قضا) کرے، اللہ تعالیٰ تواڈے نال آسانی چاہندا اے، اوہ تواڈے نال تنگی نئيں چاہندا۔ مدت نوں مکمل کرو، اللہ دی ہدایت دے مطابق اللہ دی بڑائی بیان کرو، تاکہ تسيں شکر گزار بن سنوں۔ تے جدوں میرے بندے مینوں پکاردے نيں تاں وچ نیڑے ہُندا ہاں تے پکارنے والے دی دعا نوں قبول کردا ہون۔ تاں انھاں وی چاہیے کہ اوہ میرے احکامات نوں قبول کرن، مجھ اُتے ایمان رکھن، تاکہ اوہ صحیح راہ اُتے چل سکن۔) قرآن مجید رمضان دے مہینے ہی وچ سال دی اک عظیم رات شب قدر وچ نازل ہويا اے، اسنوں رات نوں ہزار مہینےآں توں بہتر قرار دتا گیا اے، قرآن وچ اے۔
سانچہ:قرآن-سورہ 97 آیت 1
(ترجمہ؛ اساں اس (کتاب) نوں شب قدر وچ نازل کيتا اے ) سورہ دخان وچ اے:
سانچہ:قرآن-سورہ 44 آیت 3
(ترجمہ؛ اساں اسنوں اک مبارک رات وچ نازل کيتا اے، اسيں ڈرانے والے نيں)۔ رمضان دا مہینہ مسلماناں وچ جود و سخا تے احسان و کرم دا مہینہ اے، مسلمان اس وچ قرآن دی خوب تلاوت تے کثرت توں صدقات و خیرات کردے نيں، ایہ صبر دا مہینہ وی کہیا جاندا اے، چونکہ اس وچ عبادت دے نال نال روزہ وچ صبر دا مظاہرہ کيتا جاندا اے، مسلمان اپنی خواہشات تے شہوات نوں قابو کر کے خدا دے اس فریضہ اُتے صبر کردے نيں، صبر دا بدلہ جنت سمجھیا جاندا اے۔ اللہ دا ارشاد اے:
سانچہ:قرآن-سورہ 39 آیت 10
(ترجمہ؛ کہہ دیجیے میرے مومن بندےآں اپنے رب توں تقوی کرو، جو لوک اس دنیا وچ بھلائی لئی انہاں دے لئی بھلائی ہوئے گی، اللہ دی زمین بہت وسیع اے، تے بلا شبہ صبر کرنے والےآں نوں انہاں دا بدلہ بلا حساب پورا پورا دتا جائے گا)۔
مسلماناں اُتے پہلی مرتبہ سنہ 2ھ (624ء) نوں روزہ فرض کيتا گیا، مسلمان روزہ نوں صرف رسمی عبارت نئيں سمجھدے نيں،[۹] بلکہ اسنوں اللہ توں تقوی دا اک وڈا ذریعہ سمجھدے نيں۔[۱۰] زمانہ جاہلیت وچ مکہ وچ قحط سالی توں بچنے تے گناہاں توں کفارہ دے لئی دسويں محرم نوں روزہ رکھیا جاندا سی۔[۱۱] مؤرخ تے محقق فیلپ جینکِنز نے لکھیا اے کہ: رمضان وچ روزہ دا اہتمام سریانی کلیسیاواں دی روزہ دی سخت پابندی دی وجہ توں ہويا سی۔ اس موقف دی بوہت سارے علما تے محققاں تائید کردے نيں اس وچوں اک الٰہیات دان پال گورڈن چانڈلر نيں،[۱۲][۱۳] لیکن بعض دوسرے علما ايسے موقف دی مخالفت کردے نيں۔[۱۴]
اہم تاریخاں
[سودھو]ماہ رمضان دا آغاز و اختتام قمری اسلامی تقویم دے مطابق ہُندا اے۔[۳]
آغاز
[سودھو]ہلال (چاند) فلکی اعتبار توں نويں چاند نوں عربی وچ ہلال کہیا جاندا اے، جو قمری تقویم دے نويں مہینے دے آغاز دی علامت ہُندا اے، مسلمان وی ہلال دیکھ کے رمضان دے ماہ دا آغاز و اختتام مناندے نيں۔[۱۵] عام طور رمضان دا آغاز اطمینان دے نال مان لیا جاندا اے، اُتے مسلماناں وچ ہلال دیکھنے نہ دیکھنے، مطلع صاف ہونے نہ ہونے تے نکلنے دی گواہی دینے وغیرہ وچ علاقےآں دے اعتبار توں معمولی اختلاف ہوئے جاندا اے، تے رویت ہلال دے تعلق توں ایہ اختلاف ابتدائی زمانے توں ہُندا آیا اے۔[۱۶]
شب قدر
[سودھو]شب قدر دا عربی لیلۃ القدر یعنی قدر و منزلت والی رات یا طاقت و قوت والی شب اے۔[۱۷][۱۸] ایہ رات مسلماناں وچ پوری سال دی سب توں مقدس رات منی جاندی اے، اس رات نوں قرآن دے آسمان دنیا اُتے نازل ہونے تے فیر ايسے رات وچ زمین اُتے بذریعہ وحی محمد اُتے اترنے دی وجہ توں بے انتہا اہمیت حاصل اے، اس رات دی عبادت نوں ہزار مہینے دی عبادت توں بہتر قرار دتا گیا اے ۔جداں کہ سورہ قدر وچ اے: سانچہ:قرآن-سورہ 97 آیت 3
(شب قدر ہزار مہینےآں توں بہتر اے )۔ ایہ رات متعینہ طور اُتے نامعلوم تے غیر متعین اے لیکن اس دا عمومی اطلاق رمضان دے آخری عشرے دی راتاں اُتے ہُندا اے۔
رمضان تے قرآن
[سودھو]قرآن وچ اے شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ. شَهْرُ رَمَضَانَ رمضان دے مہینہ توں مراد قمری تقویم دا نواں مہینہ اے، عربی وچ مہینہ نوں «شَهْر» (شہرت دی وجہ سے) کہیا جاندا اے۔ رمضان ناں دی وجہ توں مجاہد کہندے نيں: «رمضان اللہ دا اک ناں اے، اس طرح ایہ رمضان "اللہ دا مہینہ" وی کہلاندا اے »۔ لیکن صحیح گل ایہ اے کہ رمضان مہینہ دا ناں اے۔ رمضاء توں بنا اے جس دے معنی گرم پتھر دے ہُندے نيں۔ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ اس وچ قرآن نازل ہونے دا مطلب ایہ اے کہ آسمان دنیا اُتے اس ماہ وچ نازل ہويا، خاص طور توں شب قدر دی رات وچ ۔ فیر آسمان دنیا توں وقتاً فوقتاً مخلتف ایام و ماہ وچ تیئس سال دی مدت وچ اس زماں اُتے اترا۔
مقسم ابن عباس توں نقل کردے نيں کہ اللہ نے اس قرآن نوں لوح محفوظ توں اک نال رمضان دے مہینے دی شب قدر وچ آسمان دنیا دے بیت العزۃ اُتے اتارا، فیر اوتھے توں جبرائیل علیہ السلام بذریعہ وحی تیئیس سال دی مدت وچ محمد صلی اللہ علیہ وسلم اُتے لائے۔ هُدًى لِّلنَّاسِ یعنی گمراہی توں بچانے والا، وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ یعنی حلال و حرام تے حدود و احکام دی واضح تفصیلات، «فرقان» حق و باطل دے درمیان فارق و فاصل۔[۱۹]
ابن جریر طبری کہندے نيں: «یہ قرآن لوح محفوظ توں آسمانِ دنیا اُتے اک نال مکمل رمضان دی شب قدر وچ نازل کر دتا گیا، فیر اوتھے توں محمد اُتے جنتا اللہ نے چاہیا بذریعہ وحی نازل کيتا جاندا رہیا۔[۲۰]
قیام رمضان
[سودھو]یہ رمضان دی اک خاص اضافی نماز اے، جسنوں مسلمان بطور نفل تے سنت دے ادا کردے نيں، اس دا وقت عشا دی نماز دے بعد توں سحر تک ہُندا اے۔ دو دو رکعت اُتے سلام پھیر کر مکمل کيتی جاندی اے، فیر اخیر وچ وتر دی نماز وی رمضان وچ جماعت دے نال ادا کيتی جاندی اے۔ تراویح دی نماز قرآن مجید مکمل پڑھنے تے سننے نوں اہمیت دتی جاندی اے، عالم اسلام وچ اس نماز دے بعد خصوصی دعا دا اہتمام کيتا جاندا اے۔ پیغمبر اسلام ص توں ایہ نماز مستقل ثابت نئيں اے، البتہ تن دن آپ نے اس دا اہتمام کيتا سی فیر لوکاں نوں وکھ وکھ پڑھنے دا حکم دے دتا سی کہ کدرے فرض نہ ہوئے جائے۔ فیر خلیفہ راشد دوم عمر بن خطاب نے اپنے عہد خلافت وچ لوکاں نوں جماعت اُتے جمع کيتا۔[۲۱]
حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ Clark, Malcolm (2003). Islam For Dummies (in en). John Wiley & Sons. ISBN 978-0-7645-5503-9.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ سانچہ:مرجع ويب
- ↑ سبب تسمية شهر رمضان Archived 02 مارس 2018 at the وے بیک مشین
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ من فضائل شهر رمضان تصفيد الشياطين والجن Archived 23 أكتوبر 2017 at the وے بیک مشین
- ↑ Quran Chapter 2, Revelation 183
- ↑ {{{title}}}.
- ↑ {{{title}}}. ISBN 978-1-4907-0521-7.
- ↑ Jenkins, Philip (2006). The New Faces of Christianity: Believing the Bible in the Global South. p. 182. Oxford University Press. Kindle Edition.
- ↑ {{{title}}}. ISBN 978-0-7425-6603-3.
- ↑ Muhammad Mustafa al-Azami, "The History of The Quranic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments", 2nd Edition (2008), Azami Publishing House
- ↑ Hilal Sighting & Islamic Dates: Issues and Solution Insha'Allaah Archived 6 February 2009 at the وے بیک مشین. Hilal Sighting Committee of North America (website Archived 31 August 2009 at the وے بیک مشین). Retrieved 19 August 2009.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Robinson, Neal (1999). Islam: A Concise Introduction. Washington: Georgetown University Press. ISBN 978-0-87840-224-3.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ تفسير البغوي، الحسين بن مسعود البغوي الجزء الأول، سورة البقرة، تفسير قوله تعالى "شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان" ص: 199.
- ↑ رمضان والقرآن Archived 02 مارچ 2018 at the وے بیک مشین
- ↑ صلاة التراويح قيام رمضان Archived 03 يناير 2012 at the وے بیک مشین
|
|
|
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- سانچے
- Infobox holiday with missing field
- Articles with Infobox holidays
- Infobox holiday (other)
- ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
- رمضان
- اسلام
- اسلامی اصطلاحات
- اسلامی مقدس ایام
- روزہ
- اسلامی تقویم
- اسلامی کیلنڈر
- کیلنڈر
- اسلامی مہینے