Rûsseye : Diferince etur modêyes
Etiketes: Candjmint pa sûtifone Candjmint sol daegntoele so sûtifone |
Fonctionnalité de suggestions de liens : 2 liens ajoutés. |
||
(18 modêyes eturreces pa 5 uzeus nén håynés) | |||
Roye 1: | Roye 1: | ||
{{Infoboesse payis}} |
{{Infoboesse payis}} |
||
Li '''Federåcion d' Rûsseye''' ( |
Li '''Federåcion d' Rûsseye''' ([RU] Российская Федерация, ''Rossiyskaya Federatsiya'' {{Prononçaedje|Ru-Rossiyskaya_Federatsiya_Rossiya.ogg}}), ou '''Rûsseye''' ([RU] ''Россия'', ''Rossiya''), c' est on payis d' [[Urope]] et d' [[Azeye]]. |
||
== Mwaissès dnêyes == |
== Mwaissès dnêyes == |
||
⚫ | |||
Il a des frontires avou l' [[Finlande]], l' [[Estoneye]], li [[Letoneye]], li [[Litwaneye]], li [[Pologne]], li [[Belarûsseye]], l' [[Oucrinne]], li [[Djeyordjeye]], l' [[Azerbayidjan]], li [[Cazaxhistan]], li [[Mongoleye]] eyet l' [[Chine]]. |
Il a des frontires avou l' [[Finlande]], l' [[Estoneye]], li [[Letoneye]], li [[Litwaneye]], li [[Pologne]], li [[Belarûsseye]], l' [[Oucrinne]], li [[Djeyordjeye]], l' [[Azerbayidjan]], li [[Cazaxhistan]], li [[Mongoleye]] eyet l' [[Chine]]. |
||
Lingaedjes |
=== Lingaedjes === |
||
* [[lingaedje oficir]]: [[rûsse]]. |
* [[lingaedje oficir]]: [[rûsse]]. |
||
* pitits lingaedjes: [[Tatår (lingaedje)]], [[oucrinnwès]], [[tchetchene]], [[carelyin]], [[finwès]], [[touvinwès]], [[bouriate]], [[vote]], [[komi]]. |
* [[pitits lingaedjes]]: [[Tatår (lingaedje)]], [[oucrinnwès]], [[tchetchene]], [[carelyin]], [[finwès]], [[touvinwès]], [[bouriate]], [[vote]], [[komi]]. |
||
== Istwere == |
== Istwere == |
||
Roye 13: | Roye 14: | ||
Li Rûsseye d' asteure s' a fôrmé a pårti del Moscoveye, ene dutcheye åtoû d' [[Moscou]] (e rûsse: Великое Княжество Московское). El Duk [[Ivan III]] ava wangnî conte l' ocupåcion mongole, e [[1480]], al [[aiwe]] Ougra. Li prumî tsår (li mot rûsse, li [[rwè]] di Rûsseye, e rûsse: царь) d' Moscou esteut [[Ivan IV di Rûsseye]]. Il ava prindou [[Kazan]], Astrakhan ey el [[Sibereye]]. |
Li Rûsseye d' asteure s' a fôrmé a pårti del Moscoveye, ene dutcheye åtoû d' [[Moscou]] (e rûsse: Великое Княжество Московское). El Duk [[Ivan III]] ava wangnî conte l' ocupåcion mongole, e [[1480]], al [[aiwe]] Ougra. Li prumî tsår (li mot rûsse, li [[rwè]] di Rûsseye, e rûsse: царь) d' Moscou esteut [[Ivan IV di Rûsseye]]. Il ava prindou [[Kazan]], Astrakhan ey el [[Sibereye]]. |
||
[[File:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb| Ivan IV]] |
|||
Li prumî impreur d' Rûsseye, c' esteut [[Pire li Grand]] (k' a voyaedjî a [[Spå]]) k' a stindou l' payis e l' Azeye, et l' modiernijhî. Il a ossu prindou l' [[Suwede]] do trevén del Grand Guere do Nôr ey ava bastixh [[Sint Petersbork]], e [[1703]]. |
Li prumî impreur d' Rûsseye, c' esteut [[Pire li Grand]] (k' a voyaedjî a [[Spå]]) k' a stindou l' payis e l' Azeye, et l' modiernijhî. Il a ossu prindou l' [[Suwede]] do trevén del Grand Guere do Nôr ey ava bastixh [[Sint Petersbork]], e [[1703]]. |
||
[[File:Peter I by Kneller.jpg|thumb| Pire li Grand]] |
|||
[[Catrene II d' Rûsseye]] fourit ene [[imperresse]] ki shuva li [[filozofeye da Descarte]]. Ele |
[[Catrene II d' Rûsseye]] fourit ene [[imperresse]] ki shuva li [[filozofeye da Descarte]]. Ele kibata l' [[Impire Otoman]] ey ocuper l' [[Crimêye]]. Les Francès et ls Inglès el volît rprinde, mins si fjhît bate e l' [[guere di Crimêye]] (1854-1856). |
||
⚫ | |||
[[Guere]] avou l' [[Djapon]] po les iyes Saxhalene (1903) {{?}} |
[[Guere]] avou l' [[Djapon]] po les iyes Saxhalene (1903) {{?}} |
||
[[File:Russian Empire (orthographic projection).svg|thumb| Impire rûsse]] |
|||
Li dierin tsår [[Colas II d' Rûsseye]], c' est on grand camaeråde da [[Yopôl II]]. Ci-ci va-st evoyî des sôdårds bedje po mwaistri ene revintreye e l' Bijhe di l' [[Iran]], ocupé pa les Rûsses (1908) {{?}}. |
Li dierin tsår [[Colas II d' Rûsseye]], c' est on grand camaeråde da [[Yopôl II]]. Ci-ci va-st evoyî des sôdårds bedje po mwaistri ene revintreye e l' Bijhe di l' [[Iran]], ocupé pa les Rûsses (1908) {{?}}. |
||
⚫ | |||
E [[1918]], al [[revintreye boltchevike]], [[Nicolas II]] est disdjoké. Les boltcheviks edåmnut [[Guere civile rûsse]]. |
E [[1918]], al [[revintreye boltchevike]], [[Nicolas II]] est disdjoké. Les boltcheviks edåmnut [[Guere civile rûsse]]. |
||
[[File:19180830-grave uritzy red terror.jpg|thumb| Afitche do boltcheviks:"Vivåt Terror rodje!"]] |
|||
⚫ | |||
Li [[Blanke Årmêye]] ava mamborné les boltcheviks, mins ces dierins avént wangnî. |
Li [[Blanke Årmêye]] ava mamborné les boltcheviks, mins ces dierins avént wangnî. |
||
⚫ | |||
Li payis prind l' tiesse di l' [[URSS]].<ref>Loukîz a l' istwere di l' [[URSS]].</ref> |
Li payis prind l' tiesse di l' [[URSS]].<ref>Loukîz a l' istwere di l' [[URSS]].</ref> |
||
⚫ | |||
[[File:Flag of the Soviet Union.svg|thumb| Drapea d' URSS]] |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
== Djeyografeye == |
== Djeyografeye == |
||
Roye 63: | Roye 49: | ||
=== Veyes === |
=== Veyes === |
||
'''*Les veyes metowes droci sont des veyes do payis, ubén des veyes ki sont erconoxhowes daegnreçmint po-z esse a l' [[Oucrinne]].*''' |
|||
==== Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse al Rûsseye ==== |
|||
* [[Moscou]] |
* [[Moscou]] |
||
* [[Sint Petersbork]] |
* [[Sint Petersbork]] |
||
Roye 71: | Roye 58: | ||
* [[Kazan]] |
* [[Kazan]] |
||
* [[Kaluga]] |
* [[Kaluga]] |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
* [[Kaliningrad]] |
* [[Kaliningrad]] |
||
* [[Petrozavodsk]] |
* [[Petrozavodsk]] |
||
Roye 79: | Roye 70: | ||
* [[Stavropol]] |
* [[Stavropol]] |
||
* [[Sotchi]] |
* [[Sotchi]] |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
* [[Novosibirsk]] |
* [[Novosibirsk]] |
||
* [[Irkoutsk]] |
* [[Irkoutsk]] |
||
Roye 91: | Roye 76: | ||
* [[Krasnoyarsk]] |
* [[Krasnoyarsk]] |
||
* [[Vladivostok]] |
* [[Vladivostok]] |
||
⚫ | |||
* [[Xhabarovsk]] |
* [[Xhabarovsk]] |
||
* [[Novokouznetsk]] |
* [[Novokouznetsk]] |
||
Roye 107: | Roye 91: | ||
* [[Tobolsk]] |
* [[Tobolsk]] |
||
==== Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse a l' Oucrinne ==== |
|||
⚫ | |||
Les veyes del [[Crimêye]] sont rwaiteyes på Rûsses po-z esse e l' '''Rûsseye''' (sins rujhe inte li 18inme sieke eyet 1954, la ki l' [[cåzilea]] a stî raloyî administrativmint a l' Oucrinne. Après 2014, les Rûsses les rloukèt come des veyes rûsses, mins bråmint des ôtes payis, nén.<ref>{{fr}} [https://theconversation.com/a-qui-la-crimee-appartient-elle-le-regard-dun-juriste-142927 Divize d' on djurisse]</ref> |
|||
[[Imådje:Rs-map.png|vignette|320px|''Mape del Rûsseye'']] |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
*[[Yalta]] |
|||
⚫ | |||
*[[Keritch]] |
|||
*[[Alouchta]] |
|||
=== Ricoirds daegnreces === |
|||
Li pus parfond lak (Baikal) est al Rûsseye, al [[Sibereye]] nonnrece. |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
Li [[laetche]] li pus parfonde, li [[laetche Bayical]] est sol Rûsseye, e [[Nonne]] del [[Sibereye]]. |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
Onk des prumîs produjheus |
|||
<gallery> |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
</gallery> |
|||
⚫ | |||
[[File:Saint Basil's Cathedral in Moscow.jpg|thumb| Catedråle d' Sint Vassili]] |
|||
⚫ | |||
Li Rûsseye, c' est onk des prumîs produjheus d' [[gåz naurel]] eyet d' [[petrole]] (mins ele n' est nén dins l' [[OPEP]]. |
|||
⚫ | |||
Scrijheus et powetes rûsses [[Alexandre Poushkine]], [[Nicolas Gogol]], [[Mixhail Boulgakov]], [[Léon Tolstoy]], [[Fyodor Mixhaylovitch Dostoyevskiy]] sont fameus å tot mond. |
|||
Sacwants scrijheus et powetes rûsses sont rlomés e monde etir. |
|||
* [[Alexandre Poushkine]] |
|||
* [[Nicolas Gogol]] |
|||
* [[Mixhail Boulgakov]] |
|||
* [[Léon Tolstoy]] |
|||
* [[Fyodor Mixhaylovitch Dostoyevskiy]] |
|||
{| border="1" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |
{| border="1" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |
||
Roye 137: | Roye 135: | ||
| Date || Xxxxx || || |
| Date || Xxxxx || || |
||
|} |
|} |
||
[[Imådje:Saint Basil's Cathedral in Moscow.jpg|thumb| Catedråle d' sint Vassili. El erlidjon principåle del Rûsseye, c' est l' [[ortodosse]]. Les ortodosses sont-st ene sôre di [[Crustin|crustins]].|centré]] |
|||
== Djins == |
== Djins == |
||
Roye 147: | Roye 147: | ||
* [[Ivan IV di Rûsseye]] |
* [[Ivan IV di Rûsseye]] |
||
* [[Yermak Timofeyevitch]] |
* [[Yermak Timofeyevitch]] |
||
* [[Kouzma Minine ey Dmitry Pojarskiy]] |
* [[Kouzma Minine]] ey [[Dmitry Pojarskiy]] |
||
* [[Alexandre Poushkine]] |
* [[Alexandre Poushkine]] |
||
* [[Pire li Grand]] |
* [[Pire li Grand]] |
||
Roye 153: | Roye 153: | ||
* [[Catrene II d' Rûsseye]] |
* [[Catrene II d' Rûsseye]] |
||
* [[Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev]] |
* [[Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev]] |
||
* [[Piotr Ilitch Tchaïkovski]] |
|||
* [[Lenine]] |
* [[Lenine]] |
||
* [[Staline]] |
* [[Staline]] |
||
Roye 167: | Roye 168: | ||
* [[Leonid Brejnev]] |
* [[Leonid Brejnev]] |
||
* [[Youri Kasparov]] |
* [[Youri Kasparov]] |
||
<center><gallery> |
|||
Ivan the Terrible (cropped).JPG|Ivan IV, purade cnoxhou d' ès spotaedje : Ivan el Teribe. |
|||
Peter I by Kneller.jpg|Portrait da Pire I, tsar russe, k' esteut ki viziter el famile rweyåle inglesse. Pire I esteut spoté : Pire li Grand. |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
Vladimir Putin (2022-06-09) 02 (cropped).jpg|[[Vladimir Poutene]], li prezidint del '''Rûsseye''' disk' asteure. |
|||
</gallery></center> |
|||
== Sourdants == |
== Sourdants == |
||
{{Commonscat|Russia|l' Rûsseye}} |
{{Commonscat|Russia|l' Rûsseye}} |
||
Roye 175: | Roye 183: | ||
[[Categoreye:Rûsseye|*]] |
[[Categoreye:Rûsseye|*]] |
||
[[Categoreye:Payis]] |
[[Categoreye:Payis]] |
||
[[Categoreye:Urope levantrece]] |
|||
[[Categoreye:Azeye]] |
Dierinne modêye å 12 avri 2024 à 17:33
Rûsseye | |
![]() | ![]() |
---|---|
Imne nåcionå: hymne national de la Russie | |
![]() | |
Mwaisse-veye | Moscou |
Lingaedje oficir | Rûsse |
Sitindêye • totåle • aiwe | 17 075 400 km² 13% |
Populåcion • totåle • dinsité | 145,975,300 dimorants 8.5 djins/km² |
Dislaxhaedje | 862 (Julian) |
Tchîf d' estat | Vladimir Poutene |
Prumî minisse | Mikhaïl Michoustine |
Manoye | rouble russe |
Coisse d' eure | UTC+02:00 |
Preficse telefonike | +7 |
Dominne internete | .ru, .рф, .рус, .su |
![]() | |
Li Federåcion d' Rûsseye ([RU] Российская Федерация, Rossiyskaya Federatsiya ( prononçaedje)), ou Rûsseye ([RU] Россия, Rossiya), c' est on payis d' Urope et d' Azeye.
Mwaissès dnêyes
[candjî | candjî l’ côde wiki]Frontires
[candjî | candjî l’ côde wiki]Il a des frontires avou l' Finlande, l' Estoneye, li Letoneye, li Litwaneye, li Pologne, li Belarûsseye, l' Oucrinne, li Djeyordjeye, l' Azerbayidjan, li Cazaxhistan, li Mongoleye eyet l' Chine.
Lingaedjes
[candjî | candjî l’ côde wiki]- lingaedje oficir: rûsse.
- pitits lingaedjes: Tatår (lingaedje), oucrinnwès, tchetchene, carelyin, finwès, touvinwès, bouriate, vote, komi.
Istwere
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li no « Rûsse » vént d' on peupe vikigne k' ala del Baltike al Noere Mer, tot rmontant pu ridschinde les mouzes di l' Oucrinne, et s' astapler a Kiyev.[1] C' est dandjreus li minme mot ki l' finwès « Ruotsi » (Suwede).[2]
Li Rûsseye d' asteure s' a fôrmé a pårti del Moscoveye, ene dutcheye åtoû d' Moscou (e rûsse: Великое Княжество Московское). El Duk Ivan III ava wangnî conte l' ocupåcion mongole, e 1480, al aiwe Ougra. Li prumî tsår (li mot rûsse, li rwè di Rûsseye, e rûsse: царь) d' Moscou esteut Ivan IV di Rûsseye. Il ava prindou Kazan, Astrakhan ey el Sibereye.
Li prumî impreur d' Rûsseye, c' esteut Pire li Grand (k' a voyaedjî a Spå) k' a stindou l' payis e l' Azeye, et l' modiernijhî. Il a ossu prindou l' Suwede do trevén del Grand Guere do Nôr ey ava bastixh Sint Petersbork, e 1703.
Catrene II d' Rûsseye fourit ene imperresse ki shuva li filozofeye da Descarte. Ele kibata l' Impire Otoman ey ocuper l' Crimêye. Les Francès et ls Inglès el volît rprinde, mins si fjhît bate e l' guere di Crimêye (1854-1856).
Guere avou l' Djapon po les iyes Saxhalene (1903) (a-z aveuri)
Li dierin tsår Colas II d' Rûsseye, c' est on grand camaeråde da Yopôl II. Ci-ci va-st evoyî des sôdårds bedje po mwaistri ene revintreye e l' Bijhe di l' Iran, ocupé pa les Rûsses (1908) (a-z aveuri).
E 1918, al revintreye boltchevike, Nicolas II est disdjoké. Les boltcheviks edåmnut Guere civile rûsse.
Li Blanke Årmêye ava mamborné les boltcheviks, mins ces dierins avént wangnî.
Li payis prind l' tiesse di l' URSS.[3]
Å dishonnaedje di l' URSS e 1992, el Rûsseye emantcha ene « union di dislaxhîs payis » avou les ancyinnès republikes sovietikes.
Vladimir Poutine, tot candjant l' mwaisse lwè, dimane al tiesse do payis di 1999 disk' ouy.
E 2022, li Rûsseye abroke e l' Oucrinne ki s' a pår raprepyî di l' Urope coûtchantrece.
Djeyografeye
[candjî | candjî l’ côde wiki]Redjons
[candjî | candjî l’ côde wiki]- Moscou
- Moskovskaya oblast
- Tverskaya oblast
- Pskovskaya oblast
- Leningradskaya oblast
- Republike Tatarstan
- Tchetchen Republike
- Republike Altay
- Republike Bashcortostan
Veyes
[candjî | candjî l’ côde wiki]Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse al Rûsseye
[candjî | candjî l’ côde wiki]- Moscou
- Sint Petersbork
- Tver
- Pskov
- Ryazan
- Kazan
- Kaluga
- Torjok
- Kolomna
- Penza
- Novgorod
- Kaliningrad
- Petrozavodsk
- Arxhangelsk
- Arzamas
- Kostroma
- Astraxhan
- Stavropol
- Sotchi
- Novosibirsk
- Irkoutsk
- Omsk
- Novosibirsk
- Krasnoyarsk
- Vladivostok
- Xhabarovsk
- Novokouznetsk
- Kemerovo
- Tomsk
- Tchita
- Oulan-Oude
- Petropavlovsk-Kamtchatski
- Angarsk
- Bratsk
- Sourgout
- Blagovechensk
- Yakoutsk
- Abakan
- Tobolsk
Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse a l' Oucrinne
[candjî | candjî l’ côde wiki]Les veyes del Crimêye sont rwaiteyes på Rûsses po-z esse e l' Rûsseye (sins rujhe inte li 18inme sieke eyet 1954, la ki l' cåzilea a stî raloyî administrativmint a l' Oucrinne. Après 2014, les Rûsses les rloukèt come des veyes rûsses, mins bråmint des ôtes payis, nén.[4]
Ricoirds daegnreces
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li Rûsseye est l' pus grande payis del Daegne.
Li laetche li pus parfonde, li laetche Bayical est sol Rûsseye, e Nonne del Sibereye.
L' aiwe di Volga, c' est l' pus long mouze e l' Urope.
-
Lake do Baikal, ki si trove al Nonne del Sibereye
-
Mape di mouze Volga
Economeye
[candjî | candjî l’ côde wiki]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/CP_White_Movement_Anniversary_of_Ice_March.jpg/220px-CP_White_Movement_Anniversary_of_Ice_March.jpg)
Li Rûsseye, c' est onk des prumîs produjheus d' gåz naurel eyet d' petrole (mins ele n' est nén dins l' OPEP.
Tuzance
[candjî | candjî l’ côde wiki]Sacwants scrijheus et powetes rûsses sont rlomés e monde etir.
Date | No e walon | No so plaece | Rimåkes | Date | Xxxxx |
---|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Saint_Basil%27s_Cathedral_in_Moscow.jpg/220px-Saint_Basil%27s_Cathedral_in_Moscow.jpg)
Djins
[candjî | candjî l’ côde wiki]Rilomés Rûsses
[candjî | candjî l’ côde wiki]- Fyodor Mixhaylovitch Dostoyevskiy
- Rurik
- Alexander Nevskiy
- Ivan III
- Ivan IV di Rûsseye
- Yermak Timofeyevitch
- Kouzma Minine ey Dmitry Pojarskiy
- Alexandre Poushkine
- Pire li Grand
- Colas II d' Rûsseye
- Catrene II d' Rûsseye
- Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev
- Piotr Ilitch Tchaïkovski
- Lenine
- Staline
- Trotsky
- Alexandre Koltchak
- Boris Eltsine
- Valentina Terechcova
- Youri Gagarine
- Michael Gorbatchev
- Nikita Kroutchev
- Vladimir Poutine
- Anton Pavlovitch Tchekov
- Zande Soljenitsine
- Leonid Brejnev
- Youri Kasparov
-
Ivan IV, purade cnoxhou d' ès spotaedje : Ivan el Teribe.
-
Portrait da Pire I, tsar russe, k' esteut ki viziter el famile rweyåle inglesse. Pire I esteut spoté : Pire li Grand.
-
Catrene II, les femes polént esse des tsarenes eto.
-
Colas II, dierin tsar do payis.
-
Alexandre Koltchak, li tchîf del Blanke Årmêye.
-
Vladimir Poutene, li prezidint del Rûsseye disk' asteure.
Sourdants
[candjî | candjî l’ côde wiki]- ↑ E l' guere d' Oucrinne di 2022, les Rûsses volît aprume prinde Kiyev, håynant on «djustifiaedje istorike».
- ↑ (en) sorlon l' Wiccionaire inglès
- ↑ Loukîz a l' istwere di l' URSS.
- ↑ (fr) Divize d' on djurisse