Rûsseye
Rûsseye | |
![]() | ![]() |
---|---|
Imne nåcionå: hymne national de la Russie | |
![]() | |
Mwaisse-veye | Moscou |
Lingaedje oficir | Rûsse |
Sitindêye • totåle • aiwe | 17 075 400 km² 13% |
Populåcion • totåle • dinsité | 145,975,300 dimorants 8.5 djins/km² |
Dislaxhaedje | 862 (Julian) |
Tchîf d' estat | Vladimir Poutene |
Prumî minisse | Mikhaïl Michoustine |
Manoye | rouble russe |
Coisse d' eure | UTC+02:00 |
Preficse telefonike | +7 |
Dominne internete | .ru, .рф, .рус, .su |
![]() | |
Li Federåcion d' Rûsseye ([RU] Российская Федерация, Rossiyskaya Federatsiya ( prononçaedje)), ou Rûsseye ([RU] Россия, Rossiya), c' est on payis d' Urope et d' Azeye.
Mwaissès dnêyes
Il a des frontires avou l' Finlande, l' Estoneye, li Letoneye, li Litwaneye, li Pologne, li Belarûsseye, l' Oucrinne, li Djeyordjeye, l' Azerbayidjan, li Cazaxhistan, li Mongoleye eyet l' Chine.
Lingaedjes:
- lingaedje oficir: rûsse.
- pitits lingaedjes: Tatår (lingaedje), oucrinnwès, tchetchene, carelyin, finwès, touvinwès, bouriate, vote, komi.
Istwere
Li no « Rûsse » vént d' on peupe vikigne k' ala del Baltike al Noere Mer, tot rmontant pu ridschinde les mouzes di l' Oucrinne, et s' astapler a Kiyev.[1] C' est dandjreus li minme mot ki l' finwès « Ruotsi » (Suwede).[2]
Li Rûsseye d' asteure s' a fôrmé a pårti del Moscoveye, ene dutcheye åtoû d' Moscou (e rûsse: Великое Княжество Московское). El Duk Ivan III ava wangnî conte l' ocupåcion mongole, e 1480, al aiwe Ougra. Li prumî tsår (li mot rûsse, li rwè di Rûsseye, e rûsse: царь) d' Moscou esteut Ivan IV di Rûsseye. Il ava prindou Kazan, Astrakhan ey el Sibereye.
Li prumî impreur d' Rûsseye, c' esteut Pire li Grand (k' a voyaedjî a Spå) k' a stindou l' payis e l' Azeye, et l' modiernijhî. Il a ossu prindou l' Suwede do trevén del Grand Guere do Nôr ey ava bastixh Sint Petersbork, e 1703.
Catrene II d' Rûsseye fourit ene imperresse ki shuva li filozofeye da Descarte. Ele kibata l' Impire Otoman ey ocuper l' Crimêye. Les Francès et ls Inglès el volît rprinde, mins si fjhît bate e l' guere di Crimêye (1855-1856).
Guere avou l' Djapon po les iyes Saxhalene (1903) (a-z aveuri)
Li dierin tsår Colas II d' Rûsseye, c' est on grand camaeråde da Yopôl II. Ci-ci va-st evoyî des sôdårds bedje po mwaistri ene revintreye e l' Bijhe di l' Iran, ocupé pa les Rûsses (1908) (a-z aveuri).
E 1918, al revintreye boltchevike, Nicolas II est disdjoké. Les boltcheviks edåmnut Guere civile rûsse.
Li Blanke Årmêye ava mamborné les boltcheviks, mins ces dierins avént wangnî.
Li payis prind l' tiesse di l' URSS.[3]
Å dishonnaedje di l' URSS e 1992, el Rûsseye aveut fwait ene « union di dislaxhîs payis » avou les ancyinnès republikes sovietikes.
Vladimir Poutine, tot candjant l' mwaisse lwè, dimane al tiesse do payis di 1999 disk' ouy.
E 2022, li Rûsseye abroke e l' Oucrinne ki s' a pår raprepyî di l' Urope coûtchantrece.
Djeyografeye
Redjons
- Moscou
- Moskovskaya oblast
- Tverskaya oblast
- Pskovskaya oblast
- Leningradskaya oblast
- Republike Tatarstan
- Tchetchen Republike
- Republike Altay
- Republike Bashcortostan
Veyes
Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse al Rûsseye
- Moscou
- Sint Petersbork
- Tver
- Pskov
- Ryazan
- Kazan
- Kaluga
- Torjok
- Kolomna
- Penza
- Novgorod
- Kaliningrad
- Petrozavodsk
- Arxhangelsk
- Arzamas
- Kostroma
- Astraxhan
- Stavropol
- Sotchi
- Novosibirsk
- Irkoutsk
- Omsk
- Novosibirsk
- Krasnoyarsk
- Vladivostok
- Xhabarovsk
- Novokouznetsk
- Kemerovo
- Tomsk
- Tchita
- Oulan-Oude
- Petropavlovsk-Kamtchatski
- Angarsk
- Bratsk
- Sourgout
- Blagovechensk
- Yakoutsk
- Abakan
- Tobolsk
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Map_of_Lake_Baikal.png/220px-Map_of_Lake_Baikal.png)
Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse a l' Oucrinne
Les veyes del Crimêye sont rwaitêyes på Rûsses po-z esse e l' Rûsseye (divant 1954, ey après 2014).[4] Tolminme, daegnreçmint, copuvite dins l' monde coûtchantrece, el Crimêye eyet ses veyes sont rwaitîs po-z apårtini a l' Oucrinne :
Ricoirds
Rûsseye-st li pus grande payis dins li tot monde.
Li pus parfond lak (Baikal) est al Rûsseye, al Sibereye nonnrece.
Aiwe rûsse Volga est li pus long aiwe al Urope.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Volgarivermap.png/220px-Volgarivermap.png)
Economeye
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/CP_White_Movement_Anniversary_of_Ice_March.jpg/220px-CP_White_Movement_Anniversary_of_Ice_March.jpg)
Onk des prumîs produjheus
Tuzance
Scrijheus et powetes rûsses Alexandre Poushkine, Nicolas Gogol, Mixhail Boulgakov, Léon Tolstoy, Fyodor Mixhaylovitch Dostoyevskiy sont fameus å tot mond.
Date | No e walon | No so plaece | Rimåkes | Date | Xxxxx |
---|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Saint_Basil%27s_Cathedral_in_Moscow.jpg/220px-Saint_Basil%27s_Cathedral_in_Moscow.jpg)
Djins
Rilomés Rûsses
- Fyodor Mixhaylovitch Dostoyevskiy
- Rurik
- Alexander Nevskiy
- Ivan III
- Ivan IV di Rûsseye
- Yermak Timofeyevitch
- Kouzma Minine ey Dmitry Pojarskiy
- Alexandre Poushkine
- Pire li Grand
- Colas II d' Rûsseye
- Catrene II d' Rûsseye
- Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev
- Piotr Ilitch Tchaïkovski
- Lenine
- Staline
- Trotsky
- Alexandre Koltchak
- Boris Eltsine
- Valentina Terechcova
- Youri Gagarine
- Michael Gorbatchev
- Nikita Kroutchev
- Vladimir Poutine
- Anton Pavlovitch Tchekov
- Zande Soljenitsine
- Leonid Brejnev
- Youri Kasparov
-
Ivan IV, purade cnoxhou d' ès spotaedje : Ivan el Teribe.
-
Portrait da Pire I, tsar russe, k' esteut ki viziter el famile rweyåle inglesse. Pire I esteut spoté : Pire li Grand.
-
Catrene II, les femes polént esse des tsarenes eto.
-
Colas II, dierin tsar do payis.
-
Alexandre Koltchak, li tchîf del Blanke Årmêye.
-
Vladimir Poutene, li prezidint del Rûsseye disk' asteure.
Sourdants
- ↑ E l' guere d' Oucrinne di 2022, les Rûsses volît aprume prinde Kiyev, håynant on «djustifiaedje istorike».
- ↑ (en) sorlon l' Wiccionaire inglès
- ↑ Loukîz a l' istwere di l' URSS.
- ↑ (fr) https://theconversation.com/a-qui-la-crimee-appartient-elle-le-regard-dun-juriste-142927