Revolver
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Disambiguation.svg/20px-Disambiguation.svg.png)
Iskevrennad eus | handgun ![]() |
---|---|
Mare ma oa dizoloet pe ijinet | 1597 ![]() |
Kod MCN | 9305.10.00 ![]() |
Roll elfennoù | list of revolvers ![]() |
Ur revolver[1], anvet a-wezhioù ur bistolenn-dro[2], zo un arm-tan tennata maneet gant an dorn, dezhañ ur c'hanol d'an nebeutañ. Un daboulin en deus ivez, anezhi ur granenn hag a dro, enni meur a gambr, pep a gartouchenn (pe a boultr hag a voled evit ar re goshañ) enne pa vezont karget. Armañ ar c'hi a-raok leuskel un tenn a laka ar granenn da dreiñ un tamm, ar pezh a gas unan eus ar c'hambroù war ar memes linenn hag ar c'hanol hag ar skoer. Prest eo neuze ar revolver da dennañ ur bolod. Gant ur revolver e c'haller tennañ meur a wezh a-raok kaout ezhomm da gargañ e arm en-dro, er c'hontrol d'an armoù-tan koshoc'h a un tenn o doa ezhomm da vezañ adkarget goude pep tenn.
Daoust ma 'z eo gwelloc'h ar pistolennoù damemgefre e-keñver o niver a dennoù hag o aested, ar revolverioù a vez implijet stank atav e-giz arm difenn, arm sport, pe da chaseal.
Daoust ma 'z a an armoù dorn d'ober ar pep brasañ eus an armoù a ra gant gwikefre ur revolver, armoù-tan arall a c'hell kaout un hevelep mont en-dro. En o zouez ez eus fuzuilhoù pe bannerezed-greunadennoù zo, ha kanolioù evel ar re a gaver war girri-nij zo. Disheñvel eo ar revolverioù diouzh armoù evel ar Gatling abalamour ma ne dro nemet ar c'hambroù en ur revolver, e-skoaz en un arm-tro ez eus meur a ganol, gante pep a daboulin, a dro en-dro d'ur bourvezerez kartouchennoù boutin dezhe hag a denn.
Istor
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Pistole_mit_Lauf_Null_%2815096244726%29.jpg/220px-Pistole_mit_Lauf_Null_%2815096244726%29.jpg)
Un elfenn a-bouez en istor an armoù-tan e oa an amzer lakaet da gargañ anezhañ en-dro goude bezañ tennet gantañ. E-keit ha ma oa an tenner oc'h adkargañ e oa didalvez an arm, hag e c'halled bezañ taget gant an enebourien. Klasket e voe meur a zoare da dennañ buanoc'h. Da gentañ e voe ijinet armoù dezhe meur a ganol hag a roe tu da dennañ daou denn pe muioc'h a-raok adkargañ[3]. Diwezhatoc'h e voe ijinet armoù gant meur a ganol hag a droe en-dro d'un ahel.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/%E8%BF%85%E9%9B%B7%E9%8A%83%E5%85%A8%E5%BD%A2.png/220px-%E8%BF%85%E9%9B%B7%E9%8A%83%E5%85%A8%E5%BD%A2.png)
Ur bistolenn a bevar c'hanol a voe savet e Venezia e 1548 d'an nebeutañ[4]. E Sina, e diwezh ar XVIvet kantved, Zhao Shi-zhen a ijinas ar Xun Lei Chong, ur goaf a bemp kanol. War-dro ar memes mare e voe savet skouerennoù kentañ eus ar pezh a anver ur revolver hiziv, en Alamagn. Ur c'hanol hepken o doa gant ur granenn hag a droe, enni ar poultr hag ar bolodoù. Fardet e voe armoù a seurt-se en Europa, dezhe meur a batrom[5]. Koulskoude e oant diaes da implijout ha ker-kenañ, hag abalamour da se ne oant ket niverus.
E deroù an XIXvet kantved e veze implijet kalz armoù dorn dezhe meur a ganol anvet "pepper-box" abalamour ma tennent d'ur pebrouer.
Samuel Colt hag ar revolver modern kentañ
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]In 1836, Samuel Colt a ijinas ur revolver nevez hag a zigoras an hent da implij ar revolverioù gant ar brasañ niver[6]. Hervez Colt e teuas soñj ar revolver dezhañ pa oa war vor. Awenet e oa gant mont en-dro ar windask, he doa ur wikefre kliked warni. Implijet e oa diwezhatoc'h un hevelep gwikefre da lakaat kranenn e armoù da dreiñ pa armed ar c'hi. A-drugarez d'an ijinadenn-se ne oa ket ezhomm ken d'en ober gant an dorn. Evel ma oa Colt ur gwerzher eus an dibab e voe gwerzhet revolverioù diouzh an druilh(Daveoù a vank) met abegoù all a oa ivez. Dont a reas kalite armoù e embregerezh da vezañ brudet, ha stummet e oa bet en e armerezhioù en Amerika hag e Bro-Saoz meur a rummad micherourien, o doa bet ul levezon vras goude war strivoù embregerezhioù all e diwezh ar c'hantved[7].
-
Revolver matchlock a eizh kambr (Alamagn war-dro 1580)
-
Colt Paterson 2nd belt model
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Smith_%26_Wesson_Model_1%2C_2nd_Issue.jpg/220px-Smith_%26_Wesson_Model_1%2C_2nd_Issue.jpg)
Ar c'hentañ revolverioù a veze hir da gargañ. Skuilhañ a raed poultr du e pep kambr, sankañ ur bolod war-c'horre hag ur stouf. Neuze e lakaed un emors e penn adreñv pep kambr, el lec'h ma kouezhe ar skoer. Heñvel a-walc'h e oa ouzh an doare da gargañ ur bistolenn a-c'hiz-kozh a un tenn, nemet e c'halled kargañ ar poultr hag ar bolod war-eeun e beg ar granenn e-lec'h kaout ezhomm da sankañ anezhañ war hed ar c'hanol. A-drugarez d'an dra-se ivez e c'halled aozañ rizennoù er c'hanol e-unan, dre ma ne oad ket rediet da sankañ ar boledoù ennañ dre nerzh. Ar pistolennoù a-c'hiz-kozh karget dre o c'hanol o doa kanolioù flour ha boledoù na glote ket kenkoulz o ment ouzh hini ar c'hanol. Abalamour da se e vezent karget aesoc'h met tennañ a raent gwashoc'h.
Lod eus ar revolverioù brudetañ a seurt-se e oa ar Colt 1851 Navy, ar Colt 1860 Army, hag ar revolverioù Colt Pocket, a voe holl implijet stank e-pad ar Brezel diabarzh . Daoust ma veze implijet revolverioù amerikan dreist-holl, armerien Europa a farde revolverioù niverus d'ar c'houlz-se ivez, ha kalz anezhe a voe implijet. En o zouez emañ ar revolver Lefaucheux, ar revolver LeMat, ar revolver Beaumont–Adams hag an Tranter.
Ar revolverioù kentañ enne kartouchennoù metal
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]E 1854, Eugène Lefaucheux a ijinas al Lefaucheux 1854, ar c'hentañ revolver a implije kartouchennoù metal kentoc'h evit poultr, bolodoù, hag emorsoù. Ur bistolenn un-ober e oa, c'hwec'h tenn ennañ[8].
Ar armeurer amerikan Rollin White en doa ijinet ur sistem e-lec'h ma veze karget kartouchennoù paper dre a-dreñv an daboulin. D'ar 17 a viz Du 1856 e sinas Daniel B. Wesson hag Horace Smith un emglev evit implijout ar breved Rollin White gant ur feur a 25 cents evit pep revolver. Kregiñ a reas Smith & Wesson da broduiñ e diwezh 1857, hag e-pad bloavezhioù e voent ar re nemeto a bourchase kartouchennoù revolver karget dre dreñv er Stadoù-Unanet a-drugarez d'o emglev gant Rollin White[9]. Hemañ a zifenne mort e vreved a-enep ar saverien armoù all, evel m'en doa graet Colt gant e vreved revolver. Daoust ma oa perc'henn White war ar breved e voe gouest saverien armoù all da implijout an ijinadenn, gant ma oant prest da baeañ gwirioù[10][11].
Goude fin breved White e miz Ebrel 1869 e voe nac'het outañ astenn padelezh ar breved un teirvet gwezh. Aotreet e oa saverien armoù all da broduiñ o armoù dezhe o-unan oc'h ober gant kartouchennoù karget dre penn a-dreñv an daboulin. Ar patromoù kentañ a voe alies patromoù kozh revolverioù karget gant poultr hag emorsoù, kemmet da zegemer kartouchennoù metal karget dre dreñv. Goude-se e voe savet patromoù revolverioù a implije kartouchennoù adalek an deroù, evel ar Colt 1872 "open top" hag ar Smith & Wesson Model 3 [10].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Colt_Python_IMG_6785.jpg/220px-Colt_Python_IMG_6785.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Nagant-holstered.jpg/170px-Nagant-holstered.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Webley_IMG_6793.jpg/220px-Webley_IMG_6793.jpg)
E 1873 e krogas Samuel Colt da werzhañ ar Colt Single Action Army, anvet ivez Colt Peacemaker, kambret e .45, unan eus ar revolverioù brudetañ savet biskoazh[12]. Kavout a raed er patrom-se an araokadennoù niverus degaset en armoù savet abretoc'h. Tennañ a rae c'hwec'h kartouchenn vetal ha kinniget e oa en ouzhpenn 30 gobari hag hirderioù kanol disheñvel. Produet e vez c'hoazh, gant un niver a glonoù hag a batromoù damheñvel, ha chomet eo heñvel e neuz abaoe 1873. Daoust ma oa bet savet evit arme ar Stadoù-Unanet da gentañ, ar patrom 1873 a voe gwerzhet stank hag a blije kalz d'ar siviled, d'ar rancherien, d'an dud a lezenn, koulz ha d'ar forbaned(Daveoù a vank). Levezonet en deus un niver a revolverioù all. Paouezet en doa Colt da broduiñ anezhañ dre ziv wezh, met kregiñ a reas en-dro abalamour d'ar goulenn.
Un-ober pe daou-ober : hengounioù disheñvel er bed e fin an XIXvet kantved
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Er Stadoù-Unanet e oa tad ar revolverioù un-ober hengounel betek fin an XIXvet kantved. En Europa koulskoude e savas an armeurerien revolverioù daou-ober abretoc'h. Pa veze c'hoazh produet armoù evel ar Colt Model 1873 er Stadoù-Unanet e veze dija savet armoù daou-ober evel ar MAS Modèle 1873 e Frañs hag an Enfield e Breizh-Veur. Samuel Colt a reas esaeoù revolverioù daou-ober hag e savas ar Colt Model 1877 Double Action, met brudet-fall e teuas an arm da vezañ abalamour d'e wikefre luziet, bresk ha techet da zegas darvoudoù-tennañ.
E 1889, Colt a lakaas e gwerzh ar C'holt Model 1889, ar c'hentañ revolver daou-ober modern gwirion. Disheñvel e oa diouzh an armoù daou-ober a oa a-raok abalamour m'en doa ur granenn a c'halled lakaat da wintañ evit kargañ an arm, ha n'eo ket ur granenn a zigored. Degemeret-mat e oa buan ar c'hranennoù gwint-diwint abalamour ma vodent gwellañ perzhioù ar patromoù koshoc'h. Ar revolverioù a c'halled digeriñ a roe tu da dennañ an holl douilhezoù war un dro, hag a ziskoueze an holl gambroù d'o c'hargañ en un doare aes. Plegañ ar framm e div hanterenn avat a wanae an arm hag a washae e resisted, abalamour ma ne oa ket ken reut. Revolverioù all a veze karget dre un tu evel ar C'holt 1871 pe 1873, hag o doa ur framm reut a-walc'h, met ret e oa d'an tenner lemel ar c'hartouchennoù hag o c'hargañ unan-hag-unan a-vuzul ma lakaed ar granenn da dreiñ da lakaat pep kambr da dremen dirak an digor kargañ[13]. Smith & Wesson a heulias ar skouer-se seizh bloaz diwezhatoc'h gant un distrinker dre zorn, war ar Model 1896, heuliet gant ar Model 1899 (anavezet diwezhatoc'h evel ar Model 10), hag ar c'hartouchennoù .38 Special nevez. Dont a reas ar Model 10 da vezañ unan eus an armoù-tan dorn gwerzhet ar gwellañ en XXvet kantved hag ar gobari .38 Special zo atav an hini implijet ar muiañ er bed er pistolennoù.
Revolverioù brudet
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- Colt 1851 Navy (Stadoù-Unanet Amerika, 1851)
- Webley MK (Rouantelezh-Unanet, 1887)
- Colt Single Action Army (Stadoù-Unanet Amerika, 1872)
- Colt Official Police (Stadoù-Unanet Amerika, 1928)
- Smith & Wesson M&P (Stadoù-Unanet Amerika, 1905)
- Smith & Wesson Model 29 (Stadoù-Unanet Amerika, 1955), brudet gant ar film Dirty Harry
- Nagant M1895 (Beljia, 1895)
- Colt Python (Stadoù-Unanet Amerika, 1955)
- Manurhin MR 73 (Frañs, 1973)
Sevenadur
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Brudet eo ar revolverioù er sevenadur pobl dre ar filmoù western evel The Good, the Bad and the Ugly (1966). Er Stadoù-Unanet int arouezius eus darvoudoù istorel an XIXvet kantved o deus frammet ar vro a-vremañ, evel astenn ar vro war-zu ar C'hornôg pe ar Brezel Diabarzh etre 1861 ha 1865. Ikonoù eo ar revolverioù, ha lod anezhe a c'hall bezañ gwerzhet ker pa 'z int stag ouzh darvoudoù istorel resis[14]. Lucky Luke a implij revolverioù evit tennañ buanoc'h evit e skeud e albomoù Morris.
Gwelet ivez
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Notennoù ha daveennoù
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- ↑ Hervez geriadurioù Favereau, Ménard, TermOfis, Geriadur Brezhoneg an Here.
- ↑ Hervez Geriadur Brezhoneg an Here.
- ↑ Morgan, Michael (2014). Handbook of Modern Percussion Revolvers. Iola, Wisconsin : Krause Publications. 75 p. ISBN 978-1-4402-3898-7.
- ↑ (1965) Guns and Rifles of the World. Chancellor Press. 80 p.
- ↑ Merrill Lindsay. SIX SHOOTERS SINCE SIXTEEN HUNDRED (PDF).
- ↑ US patent X9430I1
- ↑ (2011) The Civil War Naval Encyclopedia. ABC-CLIO. 122–123 p. ISBN 978-1-59884-338-5.
- ↑ (2006) Samuel Colt: Arms, Art, and Invention. Yale University Press. 118 p. ISBN 0-300-11133-9.
- ↑ US patent 12648
- ↑ 10,0 ha10,1 Flayderman, Norm (2001). Flayderman's Guide to Antique American Firearms ... and their values. Iola, WI : Krause Publications. 213 p. ISBN 0-87349-313-3.
- ↑ Jinks, Roy G. (2006). Smith & Wesson Images of America. Arcadia Publishing. 8 p. ISBN 978-0-7385-4510-3.
- ↑ Sapp, Rick (2007). Standard Catalog of Colt Firearms. Iola, WI : Gun Digest Books. 79 p. ISBN 978-0896895348.
- ↑ Kinard, Jeff (2004). Pistols: An Illustrated History of Their Impact. ABC-CLIO. 163 p. ISBN 978-1-85109-470-7.
- ↑ États-Unis. Le revolver qui tua Billy the Kid vendu 6 millions de dollars, e Ouest-France, 28/08/2021 (galleg)