Sociale zekerheid in het buitenland
In welk land u gebruik kunt maken van de sociale zekerheid, hangt af van twee factoren:
- uw werksituatie (in loondienst, zelfstandig, werkloos, in het buitenland gedetacheerd, grenswerker enz.)
- het land waar u woont - niet uw nationaliteit
U kunt niet zelf bepalen welk land voor uw sociale zekerheid zorgt.
Als u in een ander EU-land woont of werkt, zorgt ofwel uw thuisland ofwel uw gastland voor uw sociale zekerheid. U moet er in elk geval voor zorgen dat u gedekt blijft als u naar een ander land verhuist.
Om onaangename verrassingen te voorkomen, is het verstandig dat u zich goed informeert over de sociale zekerheid in uw gastland.
Wat u moet doen als u:
in het buitenland woont en werkt
Als u in loondienst of zelfstandig in een ander EU-land werkt, moet u zich inschrijven bij het socialezekerheidsstelsel in uw gastland.
U en uw gezin vallen dan onder het socialezekerheidsstelsel van dat land. Uw uitkering bij ziekte, arbeidsongeval, arbeidsongeschiktheid en overlijden, uw gezinstoelage of kinderbijslag en uw (vervroegd) pensioen worden bepaald door de wetgeving in uw gastland.
Wachttijd
In veel landen hebt u pas recht op een uitkering als u er gedurende een bepaalde minimumperiode premies betaald hebt.
Het land waar u een uitkering (of kinderbijslag of een pensioen) aanvraagt, moet wel rekening houden met alle eerdere periodes waarin u in andere EU-landen hebt gewerkt en premies hebt betaald, alsof u al die tijd in dat land gedekt zou zijn geweest.
Gebeurt dat niet, dan kunt u contact opnemen met onze helpdesk.
Voorbeeld
Elke gewerkte periode in de EU telt mee voor uw sociale zekerheid
Ania uit Polen heeft zes jaar in Polen gewerkt en is daarna naar Duitsland verhuisd, waar ze twee jaar heeft gewerkt.
Vervolgens kreeg ze een auto-ongeluk waardoor ze niet meer kon lopen. Ze vroeg zowel in Polen als in Duitsland een arbeidsongeschiktheidsuitkering (invaliditeitspensioen) aan.
De Duitse autoriteiten wezen haar aanvraag af omdat ze nog geen vijf jaar in Duitsland had gewerkt (dat is de minimumperiode om in aanmerking te komen voor een Duitse arbeidsongeschiktheidsuitkering).
Maar bij het berekenen van Ania's werkjaren hadden de autoriteiten de tijd mee moeten tellen waarin ze in Polen had gewerkt. Zo zou ze zijn uitgekomen op 8 gewerkte jaren, ruim genoeg volgens de Duitse normen.
Ania heeft dus zowel in Duitsland als in Polen recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering, waarbij elk land een proportioneel deel betaalt voor de jaren dat Ania er heeft gewerkt.
Detachering naar het buitenland voor een korte periode
Als gedetacheerd werknemer of als zelfstandige kunt u tijdelijk in een ander EU-land werken terwijl u gedekt blijft door het socialezekerheidsstelsel van uw eigen land.
Dat heeft geen gevolgen voor uw recht op sociale zekerheid of dat van uw gezin: gezondheidszorg, gezinstoelagen/kinderbijslag, arbeidsongeschiktheidsuitkering, pensioen.
Toegang tot gezondheidszorg
Vraag een Europese zorgpas (EHIC) aan om toegang te krijgen tot de gezondheidszorg in het land waar u gedetacheerd bent. U kunt er een aanvragen bij uw zorgverzekeraar/mutualiteit of de overheid in uw eigen land.
Verhuist u naar een ander EU-land en schrijft u zich daar ook in? Dan moet u of uw werkgever een PD S1-formulier aanvragen bij uw zorgverzekeraar/mutualiteit in uw eigen land. Bij aankomst moet u het PD S1-formulier afgeven aan de zorgverzekeraar in het gastland.
Gedekt door het socialezekerheidstelsel van uw eigen land
Met het PD A1-formulier kunt u aantonen dat u gedekt blijft door het socialezekerheidsstelsel van uw eigen land terwijl u gedetacheerd bent naar een ander EU-land. Het PD A1-formulier is maximaal 24 maanden geldig. Wordt u langer dan 24 maanden gedetacheerd, dan kunt u verlenging van de geldigheid van uw PD A1-formulier aanvragen. Dit is mogelijk als er een overeenkomst hierover gesloten is tussen de autoriteiten van uw land en het gastland.
Bent u werknemer, ga dan na of uw werkgever vooraf bij de instantie voor sociale zekerheid in uw land een PD A1-formulier voor u heeft aangevraagd.
Bent u zelfstandige, dan moet u de instantie voor sociale zekerheid in uw land vooraf op de hoogte brengen van uw detachering en er een PD A1-formulier aanvragen. Om het PD A1-formulier te krijgen, moet u aantonen dat u de activiteiten die u in het buitenland wilt uitoefenen, normaal gesproken ook in uw eigen land uitoefent. Om aan deze eis te voldoen, moet u:
- al een periode als zelfstandige werkzaam zijn in uw eigen land. Hoe lang die periode moet zijn, verschilt van land tot land (soms slechts twee maanden).
- blijven voldoen aan de voorwaarden om als zelfstandige te werken bij uw terugkeer naar uw eigen land.
U moet het PD A1-formulier te allen tijde tijdens uw detachering in het buitenland aan de autoriteiten kunnen laten zien, bijvoorbeeld in het geval van een controle ter plaatse door de arbeidsinspectie. Zolang u een geldig PD A1-formulier heeft, moet het gastland dat erkennen.
Detachering van meer dan 24 maanden
Een PD A1 formulier is voor slechts 24 maanden geldig. Als uw detachering in een ander EU-land langer duurt, dan kunt u:
- overschakelen naar het socialezekerheidsstelsel van het gastland en daar premie betalen of
- verlenging van de geldigheid van uw socialezekerheidsdekking aanvragen om in uw thuisland gedekt blijven.
Dit kan worden toegestaan er een wederzijds akkoord hierover is tussen de beide betrokken landen is en de verlenging in uw belang is. Als u verzoekt om verlenging, moeten u en uw werkgever contact opnemen met de bevoegde autoriteit die uw PD A1 heeft afgegeven, voordat dit afloopt.
Als u terugkeert naar het land waar u normaal gesproken werkt, valt u weer onder het socialezekerheidsstelsel daar. U kunt worden gedetacheerd naar een ander land, maar pas na een bepaalde tijd verstreken sinds de terugkeer naar uw eigen land (veel EU-landen houden hiervoor een periode van twee maanden aan).
Als ambtenaar naar het buitenland gedetacheerd
Wordt u als ambtenaar naar een ander EU-land gedetacheerd en gaat u daar werken bij een ambassade, consulaat of andere officiële instantie, dan blijft u gedekt door de zorgverzekering van uw thuisland.
Uw uitkeringen in geval van ziekte, arbeidsongeval, arbeidsongeschiktheid, overlijden, uw gezinstoelagen/kinderbijslag en (vervroegd) pensioen worden dan dus nog steeds bepaald door de wetgeving in uw thuisland.
Er gaan andere regels gelden als u tijdens uw detachering werkloos raakt.
in een ander land werkt dan waar u woont (grenswerker)
Als grenswerker, in loondienst dan wel als zelfstandige,
- betaalt u uw socialezekerheidspremies en bent u gedekt in het EU-land waar u werkt.
- U kunt echter wel gewoon naar de dokter in het land waar u woont.
- Als u uw baan verliest, moet u een werkloosheidsuitkering aanvragen in het land waar u woont.
Waarschuwing
Er gelden speciale regels voor gezondheidszorg en werkloosheid. Ga ook na of uw pensioenrechten en gezinstoelagen veranderen.
Voorbeeld
Socialezekerheidsbijdragen betaalt u alleen in het land waar u werkt
Balázs woonde in Hongarije en werkte een tijd lang in Oostenrijk. In die periode betaalde hij sociale premies in Oostenrijk. Maar op een gegeven moment zeiden de Hongaarse autoriteiten dat hij premies in Hongarije had moeten betalen.
Grenswerkers binnen de EU zijn gedekt door het socialezekerheidsstelsel van slechts één land: het land waar zij werken. De Hongaarse autoriteiten hadden het dus bij het verkeerde eind.
in meer dan één land werkt
De basisregel is dat als u in meer dan één EU-land werkt maar een aanzienlijk deel van uw werk in uw woonland gebeurt, u onder de sociale zekerheid van uw woonland blijft vallen.
Waarschuwing
Een " aanzienlijk deel" betekent ten minste 25% van uw werktijd en/of inkomsten. Bent u zelfstandige, dan kunnen bij deze berekening ook de omzet en het aantal opdrachten een rol spelen.
Bijzondere gevallen
Als u... |
...bent u gedekt in het land... |
---|---|
in loondienst werkt maar geen aanzienlijk deel van uw werk verricht in het land waar u woont |
waar het hoofdkantoor of het bedrijf van uw werkgever gevestigd is |
werkt voor twee werkgevers waarvan er één in uw woonland gevestigd is en één in een ander land, maar geen aanzienlijk deel van uw werk verricht in het land waar u woont |
waar het hoofdkantoor of het bedrijf van uw werkgever gevestigd is, buiten het land waar u woont |
werkt voor twee werkgevers die allebei buiten uw woonland gevestigd zijn, en in uw woonland geen aanzienlijk deel van uw werk verricht |
waar u woont |
als zelfstandige werkt maar in uw woonland geen aanzienlijk deel van uw werk verricht |
waar u het grootste deel van uw activiteiten uitoefent |
in één land in loondienst en in een ander land als zelfstandige werkt |
waar u in loondienst werkt |
werk zoekt
Ontvangt u een werkloosheidsuitkering?
Als u deze van het EU-land krijgt waar u werkloos bent geworden, mag u naar een ander EU-land gaan om daar werk te zoeken zonder dat u uw recht (en dat van uw gezin) op gezondheidszorg, gezinstoelagen, arbeidsongeschiktheidsuitkering of pensioen verliest.
U hebt wel een Europese zorgpas voor uzelf en uw gezinsleden nodig om aanspraak te kunnen maken op gezondheidszorg in uw gastland.
Als u werk gevonden hebt, kunnen er diverse regels voor de sociale zekerheid van toepassing worden.
Meer informatie over de regels in uw land
Ontvangt u geen werkloosheidsuitkering?
Ontvangt u geen werkloosheidsuitkering uit het land waar u werkloos geraakt bent en verhuist u naar een ander EU-land om daar werk te zoeken, dan bepalen de socialezekerheidsinstanties onder welk stelsel u valt (gezondheidszorg, gezinstoelagen, enz.).
De socialezekerheidsinstanties bepalen wat uw woonland is aan de hand van een lijst van criteria:
- de verblijfsduur
- uw burgerlijke stand en familiebanden
- uw huisvestingssituatie
- de plaats waar u voorheen uw beroep of non-profitactiviteiten uitoefende
- de aard van uw beroepswerkzaamheden
- de plaats waar u belastingplichtig bent
Het is mogelijk dat u in het land dat verantwoordelijk is voor uw sociale zekerheid pas recht hebt op een uitkering of toelage als u een bepaalde tijd premies betaald hebt. Dat land moet wel rekening houden met alle eerdere periodes waarin u in andere EU-landen hebt gewerkt en premies hebt betaald, alsof u al die tijd in dat land gedekt zou zijn geweest.
Gebeurt dat niet, dan kunt u contact opnemen met onze helpdesk.
Als pas aangekomen werkzoekende hebt u ook het recht om 6 maanden lang in dat land te verblijven om er werk te zoeken , en langer als u kunt aantonen dat u nog steeds werk zoekt en een goede kans op een baan heeft.
Bewaar een kopie van:
- uw sollicitaties
- uitnodigingen voor sollicitatiegesprekken
- andere antwoorden op sollicitaties die u ontvangen hebt
Waarschuwing
Volgens de EU-regels is uw gastland niet verplicht u een bijstandsuitkering of een andere uitkering te geven terwijl u daar voor het eerst werkt zoekt.
Voorbeeld
Ga na of u recht hebt op een uitkering als werkzoekende in uw gastland
Björn uit Duitsland ontving zijn Duitse werkloosheidsuitkering in België. Toen zijn U2-formulier (het voormalige E303-formulier) verliep, besloot Björn in België te blijven en daar een werkloosheidsuitkering aan te vragen.
De Belgische autoriteiten wezen zijn aanvraag af. Volgens de Belgische wet had Björn geen recht op een Belgische werkloosheidsuitkering, omdat hij nooit in België gewerkt had.
Volgens de EU-regels hebt u niet automatisch recht op een uitkering (of andere steun) als u voor het eerst werk zoekt in een ander EU-land. Maar misschien hebt u daar volgens de regels van uw eigen land wel recht op, vraag het dus na.
Meer informatie over de lidstaten vindt u hieronder.