Контентге кёч
Баш меню
Баш меню
къабыргъа панелге ташы
джашыр
Навигация
Баш бет
Джамагъат портал
Ахыр тюрлениуле
А—Я индекс
Эсде болмагъан бет
Болушлукъ
Багъышла
Изле
Изле
Кёрюнюую
Хыйсаб къура
Кир
Энчи адырла
Хыйсаб къура
Кир
Чыгъыу этген редакторла ючюн бетле
аслам бил
Къошумла
Сюзюу
Википедия
:
Проект:Кюнде болуула/Январь
Тилле къош
Джибериулени къош
Проектни бети
Сюзюу
къарачай-малкъар
Окъу
Къайнакъны тюзет
Тарихи
Адырла
Адырла
къабыргъа панелге ташы
джашыр
Этиуле
Окъу
Къайнакъны тюзет
Тарихи
Баш
Бетге джибериуле
Байламлы тюрлениуле
Файл джюкле
Къуллукъ бетле
Дайым джибериу
Бетни информациясы
Къысхартылгъан URL-адрес ал
QR-кодну эндир
Басма/экспорт
Китаб къура
PDF кибик эндир
Басмагъа версия
Башха проектледе
Кёрюнюую
къабыргъа панелге ташы
джашыр
Википедия — эркин энциклопедияны бети.
Хар кюнде тарихде болуула
Январь
•
Февраль
•
Март
•
Апрель
•
Май
•
Июнь
•
Июль
•
Август
•
Сентябрь
•
Октябрь
•
Ноябрь
•
Декабрь
1 январь
Джангы джылгъы назы
Григориан орузламагъа
кёре
Джангы джылны
биринчи кюню.
1523
— Ахыр
госпитальерле
,
Родос къаладан
кетгендиле
.
1700
—
Россия
Джангы джылны
, къачда болмай, къышда биринчи кере байрамлагъанды.
1801
—
Джузеппе Пьяцци
,
Церера
деген
шылаб планетаны
ачханды.
1801
—
Уллу Британия
бла
Ирландияны
официал халда биригиулери
.
1944
—
Александр Александров
джазгъан макъамлы
СССР
-ни
кърал гимни
биринчи кере ойнагъанды.
1959
—
Фидель Кастрону
башчылыгъында
революцион кючле
,
Гавананы
контролгъа алгъандыла.
1998
—
Россия Федерацияда
рублны деноминациясы
.
1999
—
Евро
, къагъыт
ачхасыз
тёлеулеге джараб башлагъанды.
Тюрлендириу...
2 январь
Альгамбра
1492
— Гранаданы (
суратда
)
къазауат
этиб алыу,
Реконкиста
кёзюуню ахырын чертгенди.
1547
—
Дж. Л. Фиески
,
Генуяда
властны къолгъа алыргъа кюрешгенди.
1860
—
Француз илмула академияны
олтурууунда
Вулкан
(
en
) планетаны табылгъаны баямланнганды.
1870
—
Нью-Йоркда
Бруклин кёпюрню
ишлеу башланнганды.
1901
—
Зигмунд Фрейд
, «Хар кюн джашауну психопатологиясы» деген китабын басмагъа чыгъаргъанды.
1905
—
Орус-япон къазауатны
заманында
Порт-Артурну къоруулау
бошалгъанды.
1959
—
Айны
тинтирге деб
биринчи совет косомос аппарат
джиберилгенди.
1992
—
Россияда
багъаланы либерализациясы
.
Тюрлендириу...
3 январь
Фукону маятниги
1795
—
Россия империя
бла
Австрия империяны
,
Польшаны ючюнчю юлешиниуюню
юсюнден
Петербург декларациясы
.
1851
— Физик
Фуко
кесини юйюню тюбюнде
Джерни
бурулгъаныны кертилигин кёргюзген
эксперементни салгъанды
(
суратда
).
1868
—
Муцухито
,
Японияда
властны императоргъа къайтаргъан манифестни
чыгъаргъанды.
1958
—
Вест-Индияны федерациясы
къуралгъанды.
1962
—
XXIII Иоанн
,
Кубада
католик дин къуллукъчулагъа къаршчы репрессияла ючюн
Фидель Кастрону
клисадан харам этгенди.
1987
—
Арета Франклин
, рок-н-роллну Махтау залына аты джазылгъан биринчи
тиширыу
болгъанды.
1993
—
Джордж Буш
бла
Б. Н. Ельцин
,
СНВ-II
кесаматха къол салгъандыла.
1994
—
Иркутскну
къатында
Ту-154 самолётну катастрофасы
.
Тюрлендириу...
4 январь
«Спирит» Марсда
1254 —
Каракорумда
фламандлы
Гийом де Рубрук
хан
Мунке
бла тюбешгенди.
1494
— «
Осмогласник
» чыкъгъанды (
кириллица
бла басмаланнган биринчи къыбыла-славян китаб).
1698
—
Лондонда
ингилиз патчахланы къаласы
кюйгенди.
1717
—
Гаагада
Испаниягъа
къаршчы
тёртюнчю альянс
къуралгъанды.
1884
—
Лондонда
Фабиан джамагъат
къуралгъанды.
1894
— Письмола алмашыуну эсебинде
Француз-орус биригиу
къуралгъанды.
1989
—
АБШ
-ны тенгиз кючлерини эмда
Ливияны
хауа кючлерини
истребителлерини арасында хауа сермешиу
.
2004
— «
Спирит
» марсоход
Марсда
къоннганды (
суратда
).
Тюрлендириу...
5 январь
Алтын Къабакъланы юсю бла кёпюр
1477 —
Бургунд къазауатла
:
Лотарингиялы II Рене
,
Нансини къатында сермешиуде
Батыр Карлны
аскерин ууатханды.
1757
—
Робер-Франсуа Дамьен
, король
XV Людовикни
ёлтюрюрге чабханды.
1769
—
Джеймс Уатт
,
тылпыу машинагъа
патент алгъанды.
1919
—
Карл Харрер
,
Готфрид Федер
,
Дитрих Экарт
эмда
Антон Дрекслер
,
Миллет-социалист немец ишчи партия
ны къурагъандыла.
1933
—
Сан-Францискода
Алтын Къабакъ
кёпюрню (
суратда
) ишлеб башлагъандыла.
1956
—
Антарктиданы
джагъасына биринчи совет
комплексли Антарктика экспедиция
тюшгенди.
1968
—
Чехословакияда
Александр Дубчекни
властха келиую бла
Прага джаз
башланнганды.
2005
—
Паломар обсерватория
,
Эрида
планетаны болгъанын кертиди деб бегитгенди.
Тюрлендириу...
6 январь
Маджар корона регалияла
1579
—
Нидерландланы
католикликге
кертичи провинциялары,
Аррас унияны
къабыл этгендиле.
1848
—
Испанлыла
,
французланы
талай сагъат артха къоюб, адам джашамагъан
Чафаринас
айрымканны
алгъандыла.
1896
—
Люмьер къарнашланы
«
Поездни Ла-Сиота вокзалгъа келиую
» фильмлерини премьерасы.
1918
—
ВЦИК
,
Бютеуроссия къураучу джыйылыуну
чачылгъаныны юсюнден декретни къабыл этгенди.
1943
—
Къызыл Аскерчилеге
погонла
берилгендиле.
1978
—
АБШ
-ны кърал секретары
Сайрус Вэнс
,
маджар
правительствогъа
Сыйлы Иштванны таджын
(
en
;
суратда
) къайтаргъанды.
1992
—
Т. Китовани
бла
Дж. Иоселиани
башчылыкъ этген сауутлу бёлекле,
Звиад Гамсахурдияны
тайдыргъандыла.
1998
—
Копенгагенде
Русалочканы
(
en
) статуясыны башын ким эсе да мычхы бла кесиб алгъанда.
Тюрлендириу...
7 январь
Исаны Туугъан кюню Гюрджюде
Православ
байрам
: Иисус Христосну (
Иса файгъамбарны
) Туугъан кюню (
суратда
).
1558
—
Франция
,
континентал
Европада
ахыр ингилиз джерлени
кючлегенди.
1610
—
Галилео Галилей
,
Юпитерни
ачханды.
1785
—
Жан-Пьер Бланшар
, тарихде биринчи кере
Ла-Манш ачыкъбогъазны
юсю бла учуб ары джанына тюшгенди.
1839
—
Фотографияны
джаратылгъан кюню:
Франсуа Араго
,
Француз илмула академия
да дунияда биринчи кере суратны оптика-химия мадар бла этилиуюню юсюнден доклад этгенди эмда бу амалны джаратхан суратчы
Луи Дагерни
танытханды.
1953
—
АБШ
-ны
президенти
Гарри Трумэн
,
АБШ-ны
водород бомбасы
болгъанын билдиргенди.
1979
— Вьетнам аскер,
Камбоджада
Пол Потну
режимин къурутханды.
1980
—
Индира Ганди
,
Индияны
джангыдан
премьер-министри
болады.
1989
—
Японияны
принци
Акихито
, джангы
император
болады.
Тюрлендириу...
8 январь
Queen Mary 2
1746
—
Экинчи якобит къозгъалыу
: «
чырайлы принц Чарли
»
Стерлингге
джетгенди.
1806
—
Кап колония
,
голландлыладан
ингилизлилени
къолуна тюшгенди.
1861
— «
Вокруг света
» журналны биринчи номери чыкъгъанды.
1942
—
Экинчи дуния къазауат
: Ржев-Вязьма алгъа джюрюш операция башланады.
1959
—
Шарль де Голль
,
Француз Республиканы
президенти
болады.
1961
— Французла,
референдумда
Алжирге
эркинлик бериуню къабыл этгендиле.
1977
—
Москвада
талай террорист акт
этилгенди.
2004
—
«Queen Mary 2»
тенгиз суперлайнерни (
суратда
) биринчи суугъа чыгъыуу.
Тюрлендириу...
9 январь
БМО-ну штаб-фатары
1713
—
Уллу Шимал къазауат
:
шведле
,
Данияны
Альтон
шахарын
кюйдюргендиле.
1792
—
Яссы мамырлыкъ кесамат
,
кёзюулю орус-тюрк къазаутны
ахырын салгъанды.
1798
—
Наполеонну
аскерчилери,
венециан дожланы
церемониялыкъ галераларын
чачхандыла.
1905
—
Санкт-Петербургда
Къанлы ыйых кюн
.
1916
—
Антанта
,
Дарданелл операцияны
тохтатханды.
1937
—
Дональд Дакны
юсюнден биринчи
мультфильмни
премьерасы.
1951
—
Нью-Йоркда
БМО-ну штаб-фатары
ачылгъанды (
суратда
).
1992
—
Сербская Республиканы
бойсунмазлыгъы
баямланнганды.
Тюрлендириу...
10 январь
Алтын Рунону ордени
1072 —
Роберт Гвискар
,
Палермону
арабладан
къазауат
этиб алгъанды.
1429 —
Огъурлу III Филипп
,
Алтын Руно орденни
буйургъанды (
суратда
).
1776
—
Томас Пейн
, «
Тюз магъана
»
памфлетни
аноним халда басмагъа чыгъаргъанды.
1861
—
АБШ-да граждан къазауат
:
Флорида штат
,
АБШ
-ны
къурамындан чыкъгъанды
.
1863
—
Лондонда
дунияда биринчи метрополитен линия
ачылгъанды.
1923
—
Литва
,
Мемельни
аннексия этгенди.
1927
—
Берлинде
«
Метрополис
»
блокбастерни
премьерасы ётгеди.
1946
—
Лондонда
БМО-ну Генерал ассамблеясыны
биринчи олтурууу.
Тюрлендириу...
11 январь
«Ромео бла Джульетта» балет
1693
—
Сицилияда джер тебрениу
, он мингле бла адамны къурман этгенди.
1879
—
Британ империя
,
зулуслагъа
къазауат баямлагъанды
.
1917
—
Россия империяда
биринчи болуб
Баргузин заповедник
буюрулгъанды.
1923
—
Рурну
француз-бельгий аскерле оккупация этгендиле
.
1935
—
Амелия Эрхарт
,
Гавай айрымканладан
Калифорниягъа
учханды.
1940
—
Прокофьевни
«
Ромео бла Джульетта
» балетини (
суратда
) премьерасы.
1949
—
Лос-Анджелесде
метеотинтиулени тарихинде биринчи кере къар тюшгенди.
1994
—
Россия Федерацияны
Федерал джыйылыууну
биринчи олтурууу.
Тюрлендириу...
12 январь
Тарихли мекям Motown Records
1816
—
Францияны
правительствосу
,
Бонапартны
юйюрюн къралдан ёмюрлюкге къыстаргъа буйрукъ чыгъаргъанды.
1919
—
Берлинде
Спартакистлени къозгъалыулары
малтаннганды.
1945
—
Экинчи дуния къазауат
:
Къызыл аскер
,
нацист Германиягъа
къаршчы
масштаблы алгъа къымылдауну
башлагъанды.
1950
—
СССР
-де
кърал сатыу
,
шпионаж
эм
саботаж
ючюн
асмакъ
ызына къайтарылгъанды.
1959
—
Берри Горди
,
Motown Records
(
суратда
) деген таууш джазыучу компанияны регистрация этгенди.
1964
—
Занзибар революция
(
en
):
Занзибарны
ахыр араб
солтаны
тайдырылгъанды.
1967
— Психологияны профессору
Джеймс Бедфорд
биринчи
крионланнган
адам болгъанды.
1990
—
Румыния
,
Кюнчыгъыш Европаны
къралларындан биринчи болуб,
коммунист партияны
джасакълагъанды.
2010
—
Гаитиде
джер тебрениуню
эсебинде 220 минг адам ёлгенди.
Тюрлендириу...
13 январь
«Лексингтонда» ёртен
532 —
Константинополда
Византияны
тарихинде
эм уллу къаршчы туруу
башланнганды.
1703
—
Орус тилде
басмаланнган биринчи
газет
болгъан «
Ведомости
»-ни дебют номери чыкъгъанды.
1813
—
Ата Джурт къазауат
:
Кутузов
башчылыкъ этген орус аскер
Неманны
ётгенди.
1840
— «
Лексингтон
»
американ
пароходда ёртен (
суратда
); 143 адам ёлгенди.
1898
— «
Орор
»
газетде
Эмиль Золяны
«
Мен терслейме…
» деген ачыкъ письмосу басмаланнганды.
1915
—
Авеццанода джер тебрениу
, 30 000 итальянлыны къурман этгенди.
1953
—
СССР
-де «
врачланы ишлерини
» юсю бла арестле башланнгандыла.
1991
— Совет аскер,
штурм бла
Вильнюсда
телецентрни мекямын алгъанды; 14 адам ёлгенди.
Тюрлендириу...
14 январь
«Лаокоон джашлары бла»
1506
—
Эсквилинни
джюзюм тереклерини ичинде «
Лаокоон бла джашлары
» деген антик скульптура композиция табылгъанды (
суратда
).
1761
—
Дурраний империя
,
маратхланы
Панипатда хорлагъанды
.
1814
—
Киль кесамат
; бу кесаматха кёре
Дания
,
Норвегияны
Швециягъа
къойгъанды.
1900
—
Римдеги
Костанци театрда
Джакомо Пуччинини
«
Тоска
» операсыны дуния премьерасы берилгенди.
1967
— «
Сюймеклик джай
»-ны аллы бла «
Алтын къабакъла
» паркда (
Сан-Франциско
)
хиппилени
«
тайпаларыны джыйылыулары
» ётгенди.
1989
—
МДМ
-ни студиясында «
Любэ
» къауумну биринчи джырлары джаздырылгъанды.
2004
—
Гюрджю
,
беш къач бла байракъны
миллет байракъ кибик бегитгенди.
2005
— «
Гюйгенс
» деген
европалы
космос зонд,
Титанда
къоннганды.
Тюрлендириу...
15 январь
«Джукълаб тургъан ариукада» партияланы биринчи джырлагъанла
Википедияны кюню
730 —
Византияда
иконалагъа
табыныу джасакъланнганды.
1582
—
Ям-Заполь мамырлыкъ кесамат
Ливон къазауатны
ахырын салгъанды.
1759
—
Лондондагъы
Блумсбери
кварталда
Британ музей
эшиклерин ачханды.
1890
—
Мариин театрны
сахнасында «
Джукълаб тургъан ариука
» балет биринчи кере салыннганды (
суратда
).
1892
—
Джеймс Нейсмит
кеси къурагъан
баскетбол
оюнну 13 джоругъун басмагъа чыгъаргъанды.
1919
—
Бостон
американ шахарны
патокагъа батыуу
.
1957
—
Японияда
Куросаваны
«
Къаннга боялгъан тах
» фильмини премьерасы ётгенди.
2006
— «
Стардаст
» аппаратны капсуласы
космос материяны
бичимлерин алыб къайтханды
Джерге
.
Тюрлендириу...
16 январь
Иерусалим королевствону герби
1120 —
Наблус Джыйылыу
,
Иерусалим королевствону
(
суратда герби
) биринчи законларын къабыл этгенди.
1547
—
IV Иван Васильевич
, орус кърал тутхан адамладан биринчи болуб патчахлыкъ бёрк кийгенди.
1809
—
Пиреней джарымайрымканда къазауат
: маршал
Сульт
Ла-Коруньяны къатында британ кючлеге чабханды.
1820
—
Ф. Беллинсгаузенни
кемелери киши билмеген «
буз материкге
» джууукълашхандыла.
1878
— Орус аскер,
Пловдив
деген
болгар
шахарны
тюрклюледен азатлагъандыла
.
1909
—
Шеклтонну
биринчи экспедициясына
киргенле
Къыбыла магнит полюсну
табханларын баямлагъандыла.
1920
—
АБШ
-да «
къургъакъ закон
»
кючюн алгъанды
.
2002
—
БМО-ну Къокъуусузлукъ Кенгеши
, «
Аль-Каидагъа
» бла «
Талибаннга
» санкцияла салыргъа чёб атханды.
Тюрлендириу...
17 январь
Кристиансборг
1770
—
Кристиансборгда
(
суратда
)
Данияны королевасыны
фаворити
И. Ф. Струэнзени
тутхандыла.
1773
—
Джеймс Кук
командири болгъан «Resolution» кеме, тарихде биринчи кере болуб
Къыбыла поляр тёгерекни
ётгенди.
1893
—
АБШ
-ны
правительствосу
гавай королева
Лилиуокаланини
тахдан къысталыуун организация этгендиле.
1904
—
Москва санат театр
,
А. Чеховну
«
Балий терек бачха
» пьесасын салгъанды.
1912
—
Британ
джолоучу
Роберт Ф. Скотт
Къыбыла полюсха
джетгенди.
1966
—
Испанияны кёгюнде авиакатастрофа
, аны эсеби бла тёрт
термоядролу бомба
тас болгъандыла.
1991
— Дислокациялары
Перс богъазны
зонасында болгъан кёбкъраллы аскер кючле «
Къум тюзде боран
» операцияны башлагъандыла.
2002
—
Нирагонго
вулканны къусууу,
Гома
шахарда
4500 мекямны къурутханды.
Тюрлендириу...
18 январь
Лиманы ара майданы
1535
—
Франсиско Писарро
,
Сьюдад-де-лос-Рейос
шахарны
тамалын салгъанды (
суратда
).
1778
—
Джеймс Кук
,
Гавай айрымканланы
ачханды, кеслерине да
Сандвични айрымканлары
атны бергенди.
1871
—
Париждеги
Версаль къалада
Герман империяны
къуралгъаны баямланнганды.
1911
—
Юджин Эли
, учуучу аппаратны кемеге биринчи кере къондургъанды.
1919
—
Биринчи дуния къазауат
:
Миллетлени Лигасыны
уставын джаратхан
Париж мамырлыкъ конференция
башланнганды.
1943
—
Экинчи дуния къазауат
: совет аскер,
Ленинградны блокадасын
юзюб киргенди.
1966
—
Джавахарлал Неруну
къызы
Индира Ганди
,
Индияны премьер-министри
болгъанды.
2007
—
Европаны
шималы бла «
Кирилл
» уллу джел ётгенди.
Тюрлендириу...
19 январь
Сен-Мартиннге Розариода эсгертме
1127 —
Чжурчжен
кёчгюнчю халкъ,
къытай
императорланы урлагъанды
.
1764
— Радикал политик
Джон Уилкс
,
Британ
парламентден
къысталгъанды.
1817
— Генерал
Сен-Мартин
(
суратда
),
аскерин
Андладан
ётдюргенди.
1839
—
Британ
аскер
Аденнге
киргендиле.
1853
—
Римде
Вердини
«
Трубадур
» операсыны премьерасы ётгенди.
1945
—
Экинчи дуния къазауат
: совет аскер
Лодзь геттону
азатлагъанды.
1977
—
Майами
бла
Багама айрымканлада
къар
джаугъанды.
1978
—
Эмдендеги
заводдан ахыр «
Фольксваген Къамыжакъ
» чыкъгъанды.
Тюрлендириу...
20 январь
Казерт къала
1265 —
Симон де Монфор
, биринчи
Ингилиз
парламентни
джыйгъанды.
1752
—
Луиджи Ванвителли
,
Европада
эм уллу мекям —
Казерт къаланы
(
суратда
) ишлеб башлагъанды.
1892
— Биринчи
баскетбол
матч ётгеди (
Спрингфилд
,
Массачусетс
,
АБШ
).
1921
—
Дагъыстан Автоном Совет Социалист Республика
къуралгъанды, бусагъатда —
Дагъыстан Республика
.
1944
—
Экинчи дуния къазауат
:
Уллу Британияны
аскер-хауа кючлери
Берлиннге
2300 тонна бомба атхандыла.
1990
—
Бакугъа
совет аскер киргенди
.
1991
—
Кърымда
ётген референдумда
Кърым АССР-ни
джангыдан къуралыууна чёб атылгъанды.
1996
—
Ясир Арафат
Палестина автономияны
президенти
болгъанды.
Тюрлендириу...
21 январь
Квебек парламент
1506
—
Рим папа
II Юлийни
буйругъу бла
швейцар гвардия
къуралгъанды
1643
—
Голландлы
Абель Тасман
,
Тонгатапу
айрымканны ачханды.
1793
—
Уллу француз революция
:
Миллет конвент
,
Францияны
тайдырылгъан королю
XVI Людовикни
асмакъгъа асханды
.
1854
—
Ламбей
айрымканны къатында «биринчи
Титаник
» — ичинде джюзле бла адам болгъан
Tayleur
клиппер
батханды.
1948
—
Квебекни
парламентини
мекямыны
(
суратда
) башында биринчи кере
Квебекни байрагъы
тагъылгъанды.
1968
— Ичинде тёрт
термоядролу бомбасы
бла
В-52
бомбалаучу самолёт,
Гренландияда
джерге тюшгенди
.
1977
—
Тауушдан терк
«
Конкорд
» самолёт,
Лондон
—
Бахрейн
маршрут бла биринчи коммерция рейсин этгенди.
Тюрлендириу...
22 январь
Ангкор-Ват
565 —
I Юстиниан
монофизитликни
джакъларгъа унамагъан
патриарх Евтихийни
орнундан къоратыр мадар табханды.
1861
—
Анри Муо
Камбоджаны
джунглилеринде
Ангкор-Ват
деген атылыб тургъан уллу дин мекямладан толу
шахарны
(
суратда
) табханды.
1863
—
Россия империяны
кюнбатышында
Январь къозгъалыу
башланнганды.
1905
—
Санкт-Петербургда
«къанлы ыйых кюн»
.
1919
—
Злуканы акты
бла
УХР
бла
КУХР
бирикген
Украина
къралгъа
джыйылгъандыла.
1944
—
Экинчи дуния къазауат
:
Джандашланы аскерлери
Римни
къатындагъы
Неттуно
шахарда тюшюб башлагъандыла.
1991
—
СССР
-де
уллу купюраланы ауушдуруу
башланнганды.
2005
—
Ким Ке Гван
КХДР-ни
ядролу сауутха
ие кърал болгъанын баямлагъанды.
Тюрлендириу...
23 январь
Олесунн, XIX ёмюрню ахыры
1719
— Император
VI Карл Габсбург
,
Лихтенштейн
бийликни
суверенитетин
таныгъынды.
1881
—
П. И. Чайковскийни
«Евгений Онегин» операсыны
Уллу театрны
сахнасында премьерасы.
1904
—
Норвегияда
Олесунн
шахар
(
суратда
)
саулай кюйюб чыгъаргъа аз къалгъанды
.
1912
—
Гаагада
Халкъла арасы апиян конвенциягъа
къол салыннганды, бу,
наркотиклеге
къаршчы дунияда биринчи келишимге саналады.
1950
—
Иерусалим
,
Израилни
ара шахары
баямланнганды.
1960
—
Жак Пикар
бла
Дон Уолш
,
Триест
батискафда
Дуния океанны
эм терен джери болгъан
Мариан чунгургъа
(10916 м) тюшгендиле.
2001
—
Тяньаньмэнь майданда
талай адам бирден кеслерин джандыргъанды
.
2005
—
Виктор Андреевич Ющенко
Украинаны
президент
постуна киргенди.
Тюрлендириу...
24 январь
Вояджер-2
1458 —
Матьяш Хуньяди
Маджарны
королю баямланнганды.
1797
—
I Павелни
француз чепкенни джасакълагъан буйругъу чыкъгъанды.
1895
—
Адамны
Антарктидагъа
тарихде биринчи тюшюую
.
1924
—
Петроградны
аты
Ленинградха
тюрленилиннгенди.
1935
—
Америкада
Ричмонд
шахарда
къалай банкада
сыра
биринчи сатылыб башланнганды.
1984
— Биринчи энчи компьютер —
Apple Macintosh
чыгъарылгъанды.
1986
— «
Вояджер-2
» (
суратда
),
Урандан
107 минг км узакълыкъда ётгенди.
2006
—
Танэгасима космос аралыкъдан
H-IIA
ракетаны
кючю бла космосха спутник чыгъарылгъанды.
Тюрлендириу...
25 январь
Москва Кърал Университет
1533
— Ингилиз патчах
VIII Генрихни
Анна Болейн
бла джашыртын некяхы.
1554
—
Жозе ди Аншиета
иезуит
миссия къурагъанды, ол миссия
Сан-Паулу
шахарны тамалын салгъанды.
1755
—
Елизавета Петровна
,
Москва университетни
(
суратда
) къураргъа буйрукъ бергенди.
1858
—
Британиячы Виктория
бла
Пруссиячы Фридрихни
некяхларында
Мендельсонну маршы
биринчи кере ойналгъанды.
1919
—
Париж мамырлыкъ конференцияда
Миллетлени Лигасыны
къуралыууну баш принциплери белгиленнгендиле.
1924
—
Монблан
тауну тюбюндеги
Шамониде
биринчи Къыш Олимпияда оюнла
башланнгандыла.
1943
—
Экинчи дуния къазауат
:
Воронеж
джауладан азатланнганды.
2004
— «
Опортьюнити
» зонд
Марсда
тюшгенди.
Тюрлендириу...
26 январь
Земперни операсы
1500
—
Яньес Пинсон
,
европачыладан
биринчи болуб
Амазонка
сууну аягъын
тинтгенди.
1525
—
Баттиста Аньезе
,
Москва къралны
биринчи басма картасын
чыгъаргъанды.
1582
—
Ям-Заполь мамырлыкъ
бла
Ливон къазауат
бошалгъанды.
1788
— Капитан
Артур Филлип
,
Австралияда
бюгюннгю
Сиднейни
орнунда биринчи адам джашагъан эл къурагъанды.
1911
—
Дрезден театрда
(
суратда
)
Р. Штраусну
«
Гюлню кавалери
» операсы салыннганды.
1924
—
Петроград
,
Ленинград
атны алгъанды.
1934
—
Германия бла Польшаны арасында чабмауну юсюнден кесамат
.
1983
—
IBM
компания, «
Lotus 1-2-3
»
таблица процессорну
чыгъаргъанды.
Тюрлендириу...
27 январь
Патриарх Кирилл бла президент Медведев
Холокостну къурманларыны халкъларасы кюню
661 —
Алийни
ёлгени бла халифлени эпохасы бошалады (
en
).
1918
—
Фин граждан къазауат
башланнганды.
1924
—
Италия
бла
Югославия
,
Фиумени территориясын
юлеширге сёлешгендиле
.
1945
—
Къызыл Аскер
,
Освенцим
фашист
концлагерни
тутмакъларын азатлагъанды.
1967
— «
Аполлон-1
» космос кеме,
Кеннедини космос аралыгъында
атылгъанды.
1973
—
Вьетнамда
къазауатны
тохтатыуну юсюнден
Париж келишиуге
къол салыннганды.
2009
— митрополит
Кирилл
(
суратда
),
Москвачы эмда бютеу Русьну 16-чы патриархы
болуб сайланнганды.
Тюрлендириу...
28 январь
«Челленджерни» катастрофасы
1077 — Император
IV Генрих
, тилеб
Каносса къалагъа
киргенди.
1813
—
Джейн Остинни
«
Ёхтемлик бла ышанмазлыкъ
» романы дунияны кёргенди.
1855
— Тарихде биринчи кере болуб
поезд
континентледен
бирин ётгенди (
Панама темир джол бла
).
1871
—
Парижни
къушаланыуу
французланы
капитуляциялары бла бошалгъанды.
1918
—
Эстония
бла
Латвия
,
Россиядан
бойсунмаулукъларын
баямлагъандыла.
1932
—
Шанхайгъа
японлуланы уруб кириулери
.
1933
—
Рахмат Али
, индиялы муслиманланы
къралларына
Пакистан
атаргъа теджегенди.
1986
— Ичинде джети астронавты болгъан, «
Челленджер
» космос шаттл
атылгъанды
(
суратда
).
1993
—
Къазахстан Республиканы
Конституциясы
къабыл этилгенди.
Тюрлендириу...
29 январь
«Ла Фениче» 1837 джылда
1710
—
I Пётрну
буйругъу бла
орус граждан алфавит
бегитилгенди.
1804
—
Харьков университетни
ачылыуу.
1814
—
Французла
,
Бриенни къатында сермешиуде
хорлагъандыла.
1845
—
Нью-Йоркну
газетлерини
биринде
Эдгар Пону
«
Къаргъа
» назмусу басмаланнганды.
1886
—
Карл Фридрих Бенц
бензин двигатели
бла биринчи тыйыншлы
автомобилге
патент алгъанды.
1959
—
Уолт Диснейни
«
Джукълаб тургъан ариу
» деген
мультфильмини
премьерасы ётгенди.
1996
—
Венециядагъы
«
Ла Фениче
» театр (
суратда
), кёзюу кере кюйгенди.
2002
—
Джордж Буш
конгрессге
джыл сайын айтхан сёзюнде
Иракга
,
Ираннга
эмда
Къыбыла Кореягъа
«
аманлыкъны осю
» дегенди.
Тюрлендириу...
30 январь
Менай кёпюр
1667
—
Андрусово мамырлыкъ
:
Россиягъа
бир кесек заманнга
Киев
берилгенди.
1826
—
Уэльсни
джагъасы бла
Англси
айрымканны арасында
Менай кёпюр
(
суртда
) къурулгъанды.
1930
—
Павел Молчанов
,
Павловскда
эм биринчи
радиозондладан
(
en
) бирин ийгенди.
1933
—
Адольф Гитлер
,
Германияны
рейхсканцлери
болгъанды
.
1945
—
С-13
совет суу тюбю кеме, «
Вильгельм Густлофф
» деген немец лайнерни батдыргъанды.
1969
—
The Beatles
къауумну ахыр концерти (
Лондонда
Apple Records
мекямны башында).
1972
— «
Къанлы ыйых кюн
»
Лондондерриде
.
1996
—
Юдзи Хякутакэ
,
C/1996 B2
кометаны
табханды.
Тюрлендириу...
31 январь
Эксплорер-1
1714
—
I Пётр
Петербургда
Кунсткамераны
(
Россияда
эм эски музей) буюргъанды.
1915
—
Биринчи дуния къазауат
: Кюнчыгъыш Европадагъы театрда биринчи газ-баллон атака.
1929
— Къралны къурагъанладан бири болгъан
Лев Троцкий
СССР
-ден къысталгъанды.
1953
—
Шимал тенгизни
джагъаларын
кючлю шторм
ургъанды; 2000-ден артыкъ адам къурманы болгъанды.
1958
—
Джерни
радиация белин табхан
биринчи американ спутник
(
суратда
) ийилгенди.
1977
—
Парижде
Помпиду аралыкъ
келгенлеге эшиклерин ачханды.
1990
—
СССР
-де биринчи
McDonald’s
ресторан ачылгъанды.
2009
—
Коми Республикада
Ветеранланы юйю кюйгенди. Интернатда джашагъанла барысы да (23 къарт адам) ёртенни заманында ёлгендиле.
Тюрлендириу...
Категория
:
Кюнледе болгъанла