Audre Lorde
Audre Lorde | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Algemene informatie | ||||
Volledige naam | Audrey Geraldine Lorde | |||
Geboren | 8 februari 1934 New York | |||
Overleden | 17 november 1992 Saint Croix (Amerikaanse Maagdeneilanden | |||
Nationaliteit | ![]() | |||
Beroep | schrijfster | |||
Bekend van | Sister Outsider: Essays and Speeches | |||
|
Audrey (Audre) Geraldine Lorde (New York, 8 februari 1934 – Saint Croix (Amerikaanse Maagdeneilanden), 17 november 1992) was een Caraïbisch-Amerikaanse feministische, activistische schrijfster, dichteres en universitair docent. Zij is bekend voor het gebruik van emotie in haar gedichten en relateerde haar gedichten en verhalen vaak aan de onderdrukking van zwarte, lesbische vrouwen.[1] Audre Lorde hield zich bezig met de identiteit van zwarte vrouwen in Amerika en hun rol in de feministische beweging. Hierover deed zij de bekende uitspraak: "the master's tool will never dismantle the master's house", tevens de titel van een essay dat is gepubliceerd in de bundel: Sister Outsider: Essays and Speeches.
Levensloop
[bewerken | brontekst bewerken]Lorde werd in New York geboren als de dochter van immigranten uit het Caribisch gebied (Barbados en Carriacou). Zij had een moeilijke relatie met haar ouders, vooral haar moeder, en zocht al op jonge leeftijd toevlucht in literatuur en poëzie. Over haar relatie met haar moeder schreef ze later in gedichten als Story books on a kitchen table (Coal).[2]
Lorde studeerde aan Hunter College in New York en haalde in 1961 een master in bibliotheekwetenschap van de Columbia-universiteit in New York. Ze werkte daarna in een bibliotheek in New York en trouwde met advocaat Edwin Rollins, van wie ze in 1970 scheidde. Lorde en Rollins kregen samen twee kinderen.
In 1968 werd Lorde writer in residence aan Tougaloo College in Mississippi.[3]
Daar ontmoette ze hoogleraar psychologie Frances Clayton, die tot 1989 haar partner zou blijven.
Lorde doceerde aan verschillende colleges en universiteiten, zoals Lehman College (1969-1970)[4], John Jay College of Criminal Justice (1970-1981)[5], Hunter College (vanaf 1981, alle drie onderdeel van de City University of New York, CUNY)[6] en de Vrije Universiteit Berlijn (1984-1990).[7]
Lorde werd in 1978 gediagnosticeerd met borstkanker. Na 14 jaar overleed ze aan kanker in 1992. Over haar ziekte schreef ze Cancer Journals (1980).[8]
Werk
[bewerken | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Audre_lorde.jpg/260px-Audre_lorde.jpg)
Lordes gedichten en proza hebben een enorme invloed gehad op feministisch denken en schrijven. Ze beschreef zichzelf als: “zwart, lesbisch, moeder, strijder, dichter,” en bracht dit in haar werk naar voren.[1] Ze besprak thema's als racisme, seksisme en homofobie op een kritische manier.[4]
Lorde benadrukte het belang van intersectionaliteit: de erkenning dat verschillende (onderdrukkende) factoren tegelijkertijd en op verschillende manieren kunnen werken.[9] Zij legde uit onderdrukt te zijn als vrouw, dubbel onderdrukt te zijn als zwarte vrouw, en driedubbel onderdrukt te zijn als lesbische zwarte vrouw. Lorde bekritiseerde het onderliggende racisme in de mainstream (grotendeels witte) feministische beweging. Lorde pleitte voor inclusiviteit en diversiteit binnen de (Amerikaanse) vrouwenbeweging.[10]
Sister Outsider
[bewerken | brontekst bewerken]In 1984 werden een aantal essays en lezingen van Lorde uitgebracht onder de titel Sister Outsider: Essays and Speeches.[11]
De eerste Nederlandse vertaling verscheen in 1985, onder de titel Oog in oog: essays en lezingen.[12][13] De titel was gekozen omdat een van de essays in Sister Outsider de titel 'Eye to Eye: Black Women, Hatred and Anger' droeg.[14] De vertaling was gemaakt door Tilly Schel.[15]
Het zou tot 2002 duren voordat het werk in drie andere talen werd vertaald; vanaf 2014 volgden nog vertalingen in nog eens zes talen elkaar in snel tempo op.[16]
Een nieuwe Nederlandse vertaling, onder de titel Sister Outsider verscheen in 2020; een teken van een "ware heropleving" van de belangstelling voor haar werk.[17] De tekst werd vertaald door Jenny Mijnhijmer, en voorzien van een voorwoord door Anousha Nzume.[18]
Het vertalen/hertalen van het ritmisch rijke, symbolische en poëtisch-cryptische werk van Lorde was, in de woorden van de vertaalster, een uitdaging. "Ik heb geprobeerd te luisteren naar de muziek van elke zin." Daarbij moest ze laveren tussen de compactheid die de Engelse tekst kenmerkte en een meer beschrijvende hertaling die de kern van wat ze wilde overbrengen het dichtste benaderde. Als voorbeeld geeft ze het bekende citaat:
The Master's Tools Will Never Dismantle the Master's House
— uit het gelijknamige essay uit 1984 (oorspronkelijk geschreven voor een conferentie in 1979)[19]
Eerst zocht ze naar een vertaling van de kern van haar boodschap: "een systeem ontmantelen is onmogelijk als je binnen de parameters van datzelfde systeem blijft." Maar uiteindelijk koos ze voor: "Het gereedschap van de meester zal het huis van de meester nooit afbreken."[20]
Nederland: Actiegroep Sister Outsider
[bewerken | brontekst bewerken]In Nederland werd Lordes kritiek op het witte feminisme gereflecteerd door de actiegroep Sister Outsider. De groep werd opgericht door onder anderen Tania Leon en Gloria Wekker, en was vernoemd naar de gelijknamige bundel van Audre Lorde.[21]
Trivia
[bewerken | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100elles_20190818_Rue_Audre_LORDE_-_Rue_ROUSSEAU.jpg/260px-100elles_20190818_Rue_Audre_LORDE_-_Rue_ROUSSEAU.jpg)
- In 2019 werd in Genève door de actie 100Elles* een alternatief straatnaambord opgericht ter ere van Audre Lorde.
Hommage
[bewerken | brontekst bewerken]Bibliografie
[bewerken | brontekst bewerken]Tot de door Audre Lorde gepubliceerde werken behoren:[24]
- 1968 - The First Cities. New York City: Poets Press. OCLC 12420176.
- 1970 - Cables to Rage. London: Paul Breman. OCLC 18047271.
- 1973 - From a Land Where Other People Live. Detroit: Broadside Press. ISBN 9780910296977.
- 1974 - New York Head Shop and Museum. Detroit: Broadside Press. ISBN 9780910296342.
- 1976 - Coal. New York: W. W. Norton Publishing. ISBN 9780393044461.
- 1976 - Between Our Selves. Point Reyes, California: Eidolon Editions. OCLC 2976713.
- 1978 - The Black Unicorn. New York: W. W. Norton Publishing. ISBN 9780393312379.
- 1980 - The Cancer Journals. San Francisco: Aunt Lute Books. ISBN 9781879960732.
- 1981 - Uses of the Erotic: the erotic as power. Tucson, Arizona: Kore Press. ISBN 9781888553109.
- 1982 - Chosen Poems: Old and New. New York: W. W. Norton Publishing. ISBN 9780393300178.
- 1983 - Zami: A New Spelling of My Name. Trumansburg, New York: The Crossing Press. ISBN 9780895941220. In het Nederlands vertaald door Ank van Wijngaarden onder de titel Zami, een nieuwe spelling van mijn naam (Amsterdam : Feministische Uitgeverij Sara, 1985. OCLC 71401196).
- 1984 - Sister Outsider: Essays and Speeches. Trumansburg, New York: The Crossing Press. ISBN 9780895941411. In 1985 in het Nederlands vertaald door Tilly Schell onder de titel Oog in oog (Amsterdam: Feministische Uitgeverij Sara. OCLC 64160427). In 2020 opnieuw vertaald in het Nederlands door Jenny Mijnhijmer onder de titel Sister Outsider: essays en lezingen (Amsterdam : Uitgeverij Pluim. ISBN 9789492928641).
- 1986 - Our Dead Behind Us. New York: W. W. Norton Publishing. ISBN 9780393303278.
- 1988 - A Burst of Light. Ithaca, New York: Firebrand Books. ISBN 9780932379399.
- 1993 - The Marvelous Arithmetics of Distance. New York: W. W. Norton Publishing. ISBN 9780393035131.
- 2009 - I Am Your Sister: Collected and Unpublished Writings of Audre Lorde. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780195341485.
Films
[bewerken | brontekst bewerken]- 1995 - A Litany for Survival: The Life and Work of Audre Lorde (documentaire van Michelle Parkeson)
- 2002 - The Edge of Each Other's Battles: The Vision of Audre Lorde (documentaire van Jennifer Abod)
- 2012 - Audre Lorde - The Berlin Years 1984 to 1992 (documentaire van Dagmar Schultz)
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- Audre Lorde op RoSa vzw.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Audre Lorde op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- ↑ a b (en) Audre Lorde - 1934–1992. Poetry Foundation. Gearchiveerd op 27 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Alexis De Veaux (20042004). Warrior Poet: A Biography of Audre Lorde. W.W. Norton, New York, 7-13. ISBN 9780393019544.
- ↑ (en) Audre Lorde - 1934–1992. Poets.org. Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ a b (en) Susan Perry Morehouse, Lorde, Audre (1934–1992). Encyclopedia.com (2002). Gearchiveerd op 6 september 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Justice Matters. John Jay College of Criminal Justice (2015). Gearchiveerd op 27 februari 2021. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Cook, Blanche Wiesen, Coss, Claire M. (2004). Notable American Women: A Biographical Dictionary Completing the Twentieth Century, Volume 5. Harvard University Press, Cambridge, MA, "Lorde, Audre", p. 395.
- ↑ (en) Audre Lorde – The Berlin Years. audrelorde-theberlinyears.com. Gearchiveerd op 13 december 2021. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Audre Lorde. modernamericanpoetry.org. Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ Gloria Wekker, Nesten bouwen op een winderige plek - Denken over gender en etniciteit in Nederland (Oratie). Universiteit Utrecht, Faculteit der Letteren (19 april 2002). Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Trina Grillo (september 1995). Anti-Essentialism and Intersectionality: Tools to Dismantle the Master's House. Berkeley Journal of Gender, Law & Justice 10 (1): 16 (Universiteit van Californië - Berkeley). DOI: 10.15779/Z38MC6W. Gearchiveerd van origineel op 28 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) Lorde, Audre (1984) - Sister Outsider: Essays and Speeches. Trumansburg, NY : Crossing Press. OCLC 10375544.
- ↑ Oog in oog. Amsterdam : Feministische Uitgeverij Sara. OCLC 64160427.
- ↑ Onder de titel Oog in oog: over het werk van Audre Lorde verscheen in 1986 een publicatie van de hand van Gloria Wekker; het was een bewerkt deel van een lezing, gehouden in het kader van de vrouwenboekenweek 1985 en bevatte ook de oorspronkelijke Engelse tekst en een Nederlandse vertaling van gedichten van Lorde. (OCLC 863255113).
- ↑ 'Eye to Eye': zie deze pdf. Zie ook: Kregting, Marc, Break the Canon?. De honingpot (17 juni 2020). Gearchiveerd op 17 juni 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021.
- ↑ Van Vught 2020 stelt dat de vertaling werd gemaakt door het "vrouwenvertaalkollektief De Bron". (van Vught, Inge (2020). "Vlinders, kom uit je kokon!" Ontwikkelingen in de vrouwenboekbeweging van de tweede feministische golf weerspiegeld in de activiteiten van uitgeverij Atalanta (1980-). Universiteit van Amsterdam (masterscriptie Boekwetenschap), Amsterdam. Gearchiveerd op 24 juni 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021.)
- ↑ Zie het overzicht van vertalingen op Audre Lorde. monoskop.org. Gearchiveerd op 17 april 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021. De tweede vertaling – na de Nederlandse – was in het Servisch, in 2002. Daarna volgde in 2003 een Spaanse vertaling en een Franse. Vanaf 2014 verschenen vervolgens Italiaanse, Poolse, Koreaanse, Portugese en Deense vertalingen; in 2020 de tweede Nederlandse vertaling en in 2021 een Duitse vertaling.
- ↑ El-Kaddouri, Warda, Gevaarlijk en krachtig. Profiel: Audre Lorde. De Groene Amsterdammer (10 juni 2020). Gearchiveerd op 17 juni 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021. Overigens suggereert El-Kaddouri dat het hier om een eerste vertaling van werk van Lorde gaat. Dat wordt weersproken in een ingezonden brief in de Groene van 24 juni.
- ↑ Audre Lorde – Sister Outsider. Uitg. Pluim. ISBN 978 949 2928641. De nieuwe uitgave kwam tot stand in samenwerking met 'Dipsaus'. Zie Audre Lorde – Sister Outsider. Uitgeverij Pluim. Gearchiveerd op 28 juni 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021.
- ↑ (en) Lorde, Audre, 'The Master's Tools Will Never Dismantle the Master's House'. collectiveliberation.org (1984). Gearchiveerd op 5 mei 2021. Geraadpleegd op 21 juni 2021.
- ↑ Over Audre Lordes Sister Outsider, vertaald door Jenny Mijnhijmer. Athenaeum Boekhandel (20 november 2020). Gearchiveerd op 18 juni 2021. Geraadpleegd op 18 juni 2021.
- ↑ Vilan van de Loo (2005). De vrouw beslist: de tweede feministische golf in Nederland. Uitgeverij Inmerc. ISBN 9066115440. Gearchiveerd op 9 januari 2022. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) The Audre Lorde Project. The Audre Lorde Project. Gearchiveerd op 25 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ (en) The Audre Lorde Award for Lesbian Poetry. The Publishing Triangle. Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 oktober 2020.
- ↑ Een uitgebreide (Engelstalige) bibliografie - met vertalingen in vele talen - is te vinden op: Audre Lorde. monoskop.org. Gearchiveerd op 17 april 2021. Geraadpleegd op 17 juni 2021.