Aleksandr Skriabin
![]() | |
Imię i nazwisko |
Aleksandr Nikołajewicz Skrabin |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Pochodzenie | |
Data i miejsce śmierci |
27 kwietnia 1915 |
Instrumenty | |
Gatunki | |
Zawód | |
![]() | |
Strona internetowa |
Aleksandr Nikołajewicz Skriabin (ros. Алекса́ндр Никола́евич Скря́бин; ur. 25 grudnia 1871?/6 stycznia 1872 w Moskwie, zm. 14 kwietnia?/27 kwietnia 1915 tamże) – rosyjski kompozytor i pianista.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Skriabin rozpoczął naukę gry na fortepianie we wczesnej młodości, wkrótce mimo stosunkowo drobnych dłoni uzyskał status cudownego dziecka. W 1884 w wieku dwunastu lat rozpoczął naukę u słynnego nauczyciela Nikołaja Zwieriewa. Jego kolegą z klasy był Siergiej Rachmaninow. W 1886 skomponował słynną Etiudę cis-moll op. 2 nr 1. W latach 1888–1892 studiował w Konserwatorium Moskiewskim. W 1894 rozpoczął pełną sukcesów karierę pianisty. Początkowo pozostawał pod wpływem Chopina, komponując miniatury fortepianowe, głównie nokturny, mazurki, preludia i etiudy, a także muzykę symfoniczną. Szybko zdobył reputację jako kompozytor. W 1898 objął profesurę w Katedrze Fortepianu w Konserwatorium Moskiewskim. Jednakże w 1903 w atmosferze skandalu obyczajowego Skriabin porzucił ustabilizowane życie i rodzinę, i wraz ze swą młodą kochanką udał się w sześcioletnie tryumfalne tournée koncertowe po Europie zachodniej. Wcześniej pozostając pod wpływem Friedricha Nietzschego, z czasem wykształcił swą własną filozofię, mistyczną i głęboko przesyconą intelektualną religijnością. Muzyka komponowana przez artystę była jej odbiciem, oparta na skomplikowanych harmoniach, subtelna i nastrojowa. Właśnie w dziedzinie harmonii Skriabin dokonał wiele. Jako pierwszy zaczął używać akordów dysonansowych, zawierających kwarty (akord mistyczny). Używał też skrajnie schromatyzowanych skal, dając w ten sposób podwaliny pod atonalność, choć świadomie granicy atonalności nie przekroczył.
Na życie i twórczość Skriabina w XX w. istotny wpływ wywierała rosyjska mistyka, która w latach poprzedzających wybuch I wojny światowej przeżywała swój rozkwit. W swoich wierszach i notatkach przedstawiał siebie jako nowego Chrystusa[1]. Obsesja na punkcie ciemnych mocy uwidaczniała się w jego twórczości muzycznej. Skriabin odmawiał wykonywania publicznie swojej VI sonaty fortepianowej, wierząc, że zepsuły ją moce szatańskie. Przy pomocy swojej VII sonaty próbował dokonywać egzorcyzmów. Skomponowana w 1913 r. IX sonata znana jako Czarna Msza (nazwa nie została wymyślona przez Skriabina, jednak przez niego zaakceptowana) zawierała liczne odniesienia do kultu diabła, sadyzmu, a także nekrofilii[2].
Został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie[3].
Dźwięki i kolory
[edytuj | edytuj kod]Skriabin uważał się za mesjasza sztuki-religii, a swoją twórczość za przygotowanie do misterium L’Acte préalable (fr. akt przedwstępny), łączącego muzykę, taniec, grę kolorowych świateł, zapachów. Przygotowaniem do tego misterium była jego V Symfonia, zatytułowana Prometeusz: Poemat ognia (1909–1910). Wykonywać miała ją orkiestra z fortepianem, chór i fortepian świetlny. Skriabin chciał, by muzyce towarzyszyły kolorowe światła na ekranie, uruchamiane przez fortepian świetlny, którego klawisze służyły do wydobywania kolorów; przyporządkowanie kolorów klawiszom widać na lewej ilustracji.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Scriabin_keyboard.svg/220px-Scriabin_keyboard.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Scriabin-Circle.svg/220px-Scriabin-Circle.svg.png)
Skriabin nie miał zdolności synestezji, co podejrzewano przez wiele lat. Badając ten fenomen, B. Galejew i I. Waneczkina[4] doszli do wniosku, że źródłem pierwotnym było skojarzenie przez Skriabina tonacji z wyobrażeniami zaczerpniętymi m.in. z teozofii, a następnie z kolorami. Oddziaływanie na wiele zmysłów miało zwiększyć sugestywność muzyki. Teoretyczną podstawę tej koncepcji uświadamia spojrzenie na relacje między kolorami i dźwiękami, w którym koło kwintowe i koło barw „pokrywają się”, wskazując na to, iż zostały ustalone w oparciu o znajomość tradycyjnej tonalności i zasad optyki (ilustr. po prawej).
Pierwsze wykonanie Prometeusza z zastosowaniem „świetlnego fortepianu” miało miejsce dopiero w 1915 roku w Nowym Jorku, już po śmierci kompozytora. W Rosji – w 1962 roku.
W Polsce po raz pierwszy próbę realizacji pomysłu Skriabina podjęto 7 IX 1978 w Baranowie Sandomierskim[5]. Podczas interdyscyplinarnego sympozjum „Muzyka i malarstwo” Kazimierz Urbański przedstawił spektakl audiowizualny, na skromną wprawdzie skalę, ale realizując pomysł, jakim była „gra kolorami”. Muzyce Prometeusza odtworzonej z płyty towarzyszyły kolory zmieniane z pomocą urządzenia skonstruowanego przez Urbańskiego.
Dorobek kompozytorski | |
---|---|
Rodzaj twórczości | Liczba dzieł |
Muzyka wokalna | |
Pieśni | 1 |
Muzyka chóralna | – |
Muzyka instrumentalna | |
Symfonie | 5 |
Koncert | 2 |
Muzyka kameralna | 1 |
Inne formy orkiestralne | 3 |
Opery | 1 |
Balety | – |
Utwory na fortepian | 257 |
Muzyka na orkiestrę marszową | – |
RAZEM | 274 |
Charyzma
[edytuj | edytuj kod]Oddziaływanie osoby Skriabina i jego wyjątkowo ekstatycznej muzyki było tak silne, że w 1909 roku w Moskwie powstało Kółko Skriabinistów, którego celem było popularyzowanie jego twórczości i idei.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Billington J.H., The icon and the axe; an interpretive history of Russian culture, New York, Knopf, 1966, s. 482, ISBN 978-0394708461
- ↑ Smith D., Rasputin, wiara władza i zmierzch dynastii Romanowów, Kraków, Wydawnictwo Literackie, s. 120, ISBN 978-83-08-06470-2
- ↑ Могилы знаменитостей. Скрябин Александр Николаевич (1871-1915).
- ↑ Was Scriabin a Synaesthete?
- ↑ „Ruch Muzyczny” 1978 nr 25.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bełza I., Skriabin, Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, Kraków 2004, ISBN 83-224-0842-0.
- Billington J. H. The icon and the axe; an interpretive history of Russian culture, New york, Knopf, 1966, ISBN 978-0394708461
- Alexander Scriabin w bazie AllMusic (ang.)
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Aleksandr Skriabin – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Geneza i zasady łączenia przez Skriabina dźwięków z barwami oraz rodzajami ekspresji opisana przez członków kazańskiej grupy badawczej „Prometeusz” Bułata Machmudowicza Galejewa i Irinę Leonidownę Waneczkinę Was Scriabin a Synaesthete?
- Nuty Aleksandra Skriabina w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000122817132
- VIAF: 71579242
- ULAN: 500372462, 500433944
- LCCN: n80086161
- GND: 118614916
- NDL: 00621460
- LIBRIS: 1zcfgwrk4gjw4rt
- BnF: 13899609r
- SUDOC: 028265467
- SBN: VEAV021299
- NLA: 35000004
- NKC: jn19990210567
- BNE: XX919820
- NTA: 067609309
- BIBSYS: 90356449
- CiNii: DA06347645
- Open Library: OL856845A
- PLWABN: 9810597528705606
- NUKAT: n97036010
- J9U: 987007267819305171
- PTBNP: 1277135
- CANTIC: a10157876
- LNB: 000035968
- NSK: 000038271
- CONOR: 14472035
- BNC: 000188401
- ΕΒΕ: 233971
- BLBNB: 000229841
- KRNLK: KAC199624713
- LIH: LNB:V*92344;=BI
- RISM: people/30090681