Błędy typograficzne
- Zobacz też:
Błędy typograficzne – błędy z dziedziny typografii, czyli dziedziny zajmującej się układem graficznym tekstu[1]. Można wyróżnić dwie główne kategorie błędów typograficznych:
Błędy składu tekstu
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Hurenkind.jpg/220px-Hurenkind.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Sierotka1.png/220px-Sierotka1.png)
Są to błędy popełnione podczas łamania tekstu. Najczęściej spotykane błędy tego typu to[2][3]:
- szewc – pierwszy wiersz akapitu pozostawiony na końcu poprzedniego łamu,
- bękart – końcowy wiersz akapitu porzucony na początku następnego łamu,
- sierotka – błąd polegający na pozostawieniu „osamotnionego” krótkiego słowa, najczęściej jedno- lub dwuliterowego spójnika na końcu wersu,
- wdowa – pozostawienie na końcu akapitu bardzo krótkiego (najczęściej jedno- lub dwuwyrazowego) wiersza,
- korytarz – ustawienie spacji w sąsiadujących wierszach w pionowe lub ukośne korytarze[4].
Do błędów typograficznych tego typu zalicza się także powtórzenia tego samego wyrazu na końcu lub początku dwóch kolejnych wierszy, jak również powtórzenie na końcu kolejnych wierszy takiej samej końcówki wyrazu[5].
Błędy edycyjne
[edytuj | edytuj kod]Błędy edycyjne odnoszą się do poszczególnych znaków w tekście. Przykładem jest używanie znaków typograficznych w odniesieniu do nieodpowiadającym im znaków interpunkcyjnych, nieuzasadniona różnorodność czcionek czy wprowadzanie zbędnych znaków w tekście (np. podwójne spacje)[1].
Najczęściej z nich spotyka się następujące błędy:
- umieszczanie w tekstach podwójnego znaku spacji ( ) zamiast pojedynczego ( );
- stosowanie zamienne łącznika ( - ) i myślnika[6], zapisywanego za pomocą półpauzy ( – ) lub pauzy ( – ). Poprawnie należy wykorzystywać myślnik ( – ) między innymi:
- zamiennie z przecinkiem przy wtrąceniach (ale konsekwentnie ten sam znak na początku i końcu wtrącenia)[7],
- w zapisie dialogów[8];
- zaś łącznika/dywizu ( - ) należy używać m.in. do:
- dzielenia wyrazu podczas przenoszenia jego części do nowego wiersza,
- zapisu nazwisk i nazw dwuczłonowych,
- łączenia końcówek fleksyjnych lub przyrostków ze skrótowcami.
- Zastosowanie tych znaków szczegółowo omówiono na stronach dywiz oraz pauza i półpauza.
- użycie prostych (amerykańskich) cudzysłowów ( ” „ ) zamiast poprawnych[9] w języku polskim:
- cudzysłowów apostrofowych ( „” ),
- w publikacjach naukowych: cudzysłowów definicyjnych ( ‘ ’ ) lub ( ‛ ’ ),
- cudzysłowów ostrokątnych niemieckich ( » « ), służących zwykle oznaczaniu cytatu wewnątrz innego cytatu;
- cudzysłowów ostrokątnych francuskich ( « » ), stosowanych zwykle do wyodrębniania znaczeń (np. w słownikach) oraz do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń (w utworach poetyckich).
- Szczegóły omówiono na stronie cudzysłów.
- zamienne stosowanie apostrofu ( ’ ), akutu ( ´ ), grawisu ( ' ), primu ( ′ )[10], cudzysłowu pojedynczego ( ‘ ) i uproszczonego cudzysłowu pojedynczego ( ' ), mimo że te znaki mają inne znaczenie i przeznaczenie[11]:
- apostrof ( ’ ) służy m.in. do oznaczenia, że litera występująca przed nim jest niewymawiana (np. w przypadku nazwiska Morse [mɔːs] ostatnia litera e nie jest wymawiana; w celu jego odmiany należy użyć apostrofu: alfabet Morse’a)
- akut ( ´ ) i grawis ( ' ) to odpowiednio silny i słaby akcent padający na poszczególne litery, a więc są stosowane jako fragmenty liter (np. á, é, ń, ó albo à, ì, k̀),
- prim ( ′ ) stosowany jest m.in. jako oznaczenie w matematyce, jako symbol minuty (także kątowej)[12], w nazwach chemicznych związków organicznych i jako znak zmiękczenia, podczas transliteracji cyrylicy na łacinkę[a].
- używanie kropki ( . ) zamiast przecinka ( , ) jako separatora dziesiętnego liczb występujących w tekstach polskojęzycznych[13].
Lekkim typograficznym błędem edycyjnym jest też np. stosowanie trzech kropek ( ... ) w miejsce znaku wielokropka ( … ) oraz inne podobne uproszczenia.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Błędy typograficzne [online], ortograf.pl [dostęp 2021-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-12] .
- ↑ Andrzej Tomaszewski: Leksykon pism drukarskich. Warszawa: Krupski i S-ka, 1996, s. 50. ISBN 83-86117-50-8.
- ↑ Jacek Mrowczyk: Niewielki słownik typograficzny. Czysty Warsztat, 2008, s. 111. ISBN 978-83-89945-20-4.
- ↑ Adam Wolański, Edycja tekstów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 23, ISBN 978-83-01-15623-7 .
- ↑ Błąd składu typograficznego [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-13] .
- ↑ Zasady pisowni i interpunkcji [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-13] .
- ↑ Myślnik i wtrącenia. W: Wielki słownik ortograficzny PWN. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
- ↑ Myślnik i wypowiedź narratora. W: Wielki słownik ortograficzny PWN. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
- ↑ Wielki Słownik Ortograficzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
- ↑ Nazwy polskie zaczerpnięte lub utworzone na podstawie Robert Bringhurst, Elementarz stylu w typografii (Załącznik A), Design Plus, Kraków 2007.
- ↑ Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-13] .
- ↑ Symbol minuty oraz minuty kątowej [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-13] .
- ↑ Separator dziesiętny [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-13] .