Obligacja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Obligacja1929Krakow210.jpg/220px-Obligacja1929Krakow210.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/AGAD_%282%29_Obligacja_tymczasowa%2C_Pud%C5%82o_663_s._15.png/220px-AGAD_%282%29_Obligacja_tymczasowa%2C_Pud%C5%82o_663_s._15.png)
Obligacja – papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia[1]. Obligacja należy do kategorii dłużnych instrumentów finansowych[2]. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach.
Emisja obligacji jest jednym ze sposobów pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwo[3]. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia danym emisjom lub seriom obligacji.
Podział ze względu na rodzaj emitenta
[edytuj | edytuj kod]Wyróżnia się:
- obligacje skarbowe (rządowe) – emitowane przez Skarb Państwa,
- obligacje komunalne lub inaczej obligacje municypalne – emitowane przez samorządy terytorialne,
- obligacje podmiotów prawnych, np. obligacje przedsiębiorstw.
Podział ze względu na okres do wykupu
[edytuj | edytuj kod]Okres do wykupu to liczba lat, w których emitent zobowiązuje się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego obligacja. Data wykupu oznacza termin, kiedy dług przestanie istnieć, gdyż emitent wykupi obligację.
Obligacje z okresem wykupu[4]:
- do 1 roku – nazywa się obligacjami krótkoterminowymi,
- od 1-5 – nazywa się obligacjami średnioterminowymi,
- powyżej 5 lat – nazywa się obligacjami długoterminowymi,
- obligacje wieczyste to papiery dłużne, w przypadku których występuje wieczysta zapadalność, a przepływy pieniężne są bezterminowe. Obligatariusz posiadający je, otrzymuje z tego tytułu tzw. rentę wieczystą. Dotyczy to przypadków, gdy obligacje nie posiadają terminu zapadalności, lub gdy termin jest bardzo długi - ponad 30 lat[5].
Podział ze względu na wartość nominalną i oprocentowanie obligacji
[edytuj | edytuj kod]Obligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe (zero coupon bonds) są zwykle emitowane z dyskontem, a w terminie zapadalności następuje jednorazowa płatność w wysokości ich wartości nominalnej. Obligacje kuponowe (coupon bonds) wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie „stopa bazowa + x%”, np. WIBOR + 0,5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa[6]). Innym rodzajem obligacji są obligacje dochodowe, które wypłacają odsetki tylko w przypadku, gdy emitent uzyska zysk (np. z inwestycji, która była finansowana poprzez emisję obligacji).
Podział ze względu na wartość sprzedaży
[edytuj | edytuj kod]Model wyceny[7] obligacji daje 3 możliwości kształtowania się ceny obligacji, przed dniem jej wykupu. Wyróżniamy następujące typy obligacji ze względu na cenę sprzedaży:
- Obligacja sprzedawana po cenie nominalnej – w tym przypadku wartość stopy zwrotu w terminie do wykupu równa jest stopie kuponu.
- Obligacja z dyskontem (lub inaczej dyskontowa) – w tym przypadku wartość stopy zwrotu w terminie do wykupu jest większa niż stopa kuponu. Ponadto obligacje zerokuponowe są obligacjami dyskontowymi.
- Obligacja z premią – w tym przypadku wartość stopy zwrotu w terminie do wykupu jest mniejsza niż stopa kuponu.
Podział ze względu na opcje dodatkowe
[edytuj | edytuj kod]Wiele emisji obligacji zawiera klauzulę, która daje inwestorowi lub emitentowi prawo do podjęcia określonych działań. Ze względu na sposób wykupu wyróżniamy[8]:
- obligacje o jednym terminie wykupu – nie można ich wykupić przed terminem zapadalności
- obligacje o kilku terminach wykupu (multiple dated bonds) – emitent może wykupić obligacje lub obligatariusz zażądać wykupu tylko w kilku wcześniej ustalonych terminach
- obligacje z opcją wykupu (callable bonds) – emitent ma prawo wykupić obligacje przed terminem zapadalności
- obligacje z opcją sprzedaży (puttable bonds) – obligatariusz ma prawo zażądać wykupu obligacji przed terminem zapadalności
- obligacje z opcją przedłużenia (extendable bonds) – emitent może przedłużyć stosunek obligacyjny ponad termin wymagalności
- obligacje zamienne zwane konwertywami (convertible bond) – emitent, zamiast wykupywać obligacje, może wymienić je na wyemitowane przez siebie akcje
- obligacje wymienne (exchangeable bond) – obligatariusz może wymienić obligacje na inne papiery wartościowe posiadane przez emitenta
- obligacje z warrantem subskrypcyjnym lub prawem pierwszeństwa – posiadacz obligacji ma prawo nabyć akcje nowej emisji przed innymi inwestorami
- obligacje częściowo opłacone (partly paid) – nabycie obligacji odbywa się w ratach. Część zapłaty następuje w chwili otrzymania obligacji, zaś reszta zapłaty w terminie późniejszym. Inwestor może zrezygnować z opłacania pozostałej wartości obligacji, ale traci w ten sposób zaliczkę.
- obligacje przychodowe – obligacje, które wykupywane są z przyszłych przychodów z inwestycji, która została sfinansowana ze środków pochodzących z emisji.
Podział ze względu na poziom ryzyka inwestycyjnego
[edytuj | edytuj kod]Poziom ryzyka inwestycyjnego mierzony jest jakością kredytową (rating):
- sektor instrumentów wolnych od ryzyka
- sektor instrumentów o ocenie ratingowej AAA
- sektor instrumentów o ocenie ratingowej AA
- itd.
Obligacje najbezpieczniejsze, czyli otrzymujące najwyższe ratingi, są emitowane przez organizacje ponadnarodowe i rządy państw. Obligacje posiadające niski rating są określane mianem obligacji śmieciowych (junk bonds). Inwestowanie w nie jest ryzykowne, ale może przynieść ponadprzeciętny zysk. Nabywcy obligacji ponoszą oprócz ryzyka kredytowego, które jest spowodowane możliwością niewypłacenia odsetek lub niewykupienia obligacji, także ryzyko stopy procentowej i związane z płynnością. Zmiany stóp procentowych mogą spowodować spadek wartości obligacji, zaś niska płynność obligacji (np. mało znanych przedsiębiorstw) utrudnia ich sprzedaż.
Wycena obligacji[7]
[edytuj | edytuj kod]Wartość obligacji przedstawia zdyskontowany strumień płatności jakie ona generuje. W ten sposób można zapisać:
Zaś dla obligacji zerokuponowej wzór wygląda następująco:
gdzie:
PVB – obecna (rozliczeniowa) wartość obligacji (present value of bond)
i – oprocentowanie obligacji w skali roku
FV – wartość nominalna obligacji (face value)
YTM – stopa dochodu w terminie do wykupu (yield to maturity)
N – liczba okresów do wykupu w latach
m – liczba płatności odsetek w ciągu roku
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- rentowność obligacji
- euroobligacja
- obligacja hipoteczna
- obligacja korporacyjna
- obligacja kuponowa
- obligacja municypalna
- obligacja skarbowa
- obligacja śmieciowa
- obligacja zerokuponowa
- obligacje Brady’ego
- czas trwania obligacji
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Art. 4 ust. 1 Ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. z 2024 r. poz. 708).
- ↑ Instrument dłużny w słowniku Bankier.pl. Bankier.pl. [dostęp 2014-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-20)].
- ↑ Matthew Bishop: Essential economics: an A−Z guide. New York: Bloomberg Press, 2009, s. 41. ISBN 978-1-57660-351-2.
- ↑ Jolanta Onoszko: Urok obligacji. Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl, 2008-01-23. [dostęp 2014-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-16)].
- ↑ Na czym polegają obligacje wieczyste i gdzie je kupić? [online], direct.money.pl [dostęp 2022-11-17] .
- ↑ Czterolatki – zabezpieczenie przed inflacją. Ministerstwo Finansów, 2008-09-30. [dostęp 2014-11-17].
- ↑ a b Dariusz Ogrodnik: Wycena obligacji. Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. [dostęp 2014-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-15)].
- ↑ Kudła 2009 ↓, s. 60–65.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Janusz Kudła: Instrumenty finansowe i ich zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Key Text, 2009, s. 53–73. ISBN 978-83-87251-56-7.
- Frank J. Fabozzi: Rynki Obligacji, analiza i strategie.