کتیوری خاندان
کتیوری خاندان ہندوستان دی ریاست اتراکھنڈ دا قرون وسطی دا خاندان سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ سلطنت ایودھیا دے شالیواہن حکمران دی اولاد اے تے ايسے وجہ توں سوریاونشی اے ۔ اُتے ، بوہت سارے مورخین انہاں نوں کننڈا حکمراناں دے نال منسلک کردے نيں تے کچھ مورخین انہاں نوں خاص خاص توں وی جوڑ دیندے نيں ، جنہاں نے چھیويں توں گیارہويں صدی تککماؤں خطے اُتے حکمرانی کيتی۔ کٹیوری بادشاہاں نے 'گریراج چکراچوڈمانی' دا لقب اختیار کيتا۔ انہاں دا پہلا راجگڑھ جوشی مٹھ وچ سی ، جسنوں جلد ہی کارتکی پور منتقل کردتا گیا۔
کٹیوری بادشاہ وی ساکا نسب دے سمجھے جاندے نيں ، جداں شاہ شالیواہنا ، جو شاکا خاندان دا وی سمجھیا جاندا اے۔ اُتے ، بدری دت پانڈے جداں مورخین دا خیال اے کہ کٹیوری ایودھیا توں آئے سن ۔
وہ اپنی ریاست 'کرمانچل کہندے سن ،' ' کرما لینڈ۔ کرما بھگوان وشنو دا دوسرا اوتار سی ، جس نے اس مقام نوں اس دا موجودہ ناں کماؤں دتا سی ۔ کٹیوری بادشاہ دے آبائی رہنما سوامی کارتیکیا (موہینال) نیپال دی ریاست بوگٹان وچ بیٹھے نيں۔ وسنت دیو کاتوری خاندان دا بانی سی۔
تریخ
[سودھو]اصل
[سودھو]کٹیوری خاندان دی ابتدا دے بارے وچ بوہت سارے دعوے ہوئے نيں۔ کچھ مورخین اسنوں کنند خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جنہاں دے سکہ آس پاس دے علاقےآں وچ وڈی تعداد وچ پائے گئے نيں۔ راہل سانکرتیان اپنے باپ دادا نوں ساکا خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جو پہلی صدی ق م پہلے ہندوستان وچ سن ۔ سانکرتیان نے انہاں ہی شخصیتاں نوں خاص خاص خاندان توں وی شناخت کيتا اے۔ [۱] ای ٹی اٹکنسن نے اپنی کتاب ہمالیہ گزیٹیئر دی پہلی جلد وچ ایہ تجویز وی پیش کيتی اے کہ کٹیوری دا تعلق کمون توں اے ، جس دی جڑاں اس وقت دے تباہ حال شہر ، گمuی دے کنارے واقع کرویر پور وچ سن ۔ [۲]
پر ، اس حقیقت نوں بدر دت پانڈے سمیت مختلف مؤرخین نے انکار کيتا اے۔ پانڈے نے اپنی کتاب ، تریخ دا کومون وچ ، کتیراں نوں ایودھیا دے شالیواہن حکمران گھر دا اولاد سمجھیا اے۔ [۳][۴] انہاں نے خاص اہل خانہ نوں انہاں ہمالیہ علاقےآں دے اصل باشندےآں دے طور اُتے بیان کيتا ، جو ویداں دی تخلیق توں پہلے ہی ایتھے آباد ہوئے سن ، جس دے بعد کٹوریاں نے انھاں شکست دے کے خطے وچ اپنی سلطنت قائم کيتی۔ [۵]
سلطنت
[سودھو]زوال
[سودھو]ڈوٹی بوگٹان دی کٹیوری اولاد دی تریخ تے تریخ وچ اک عقیدہ اے کہ کارتکیہ دیوتا دی نشست سناکا چادر ، سنکا سریپیک ، سنکا چممر ، سنکا لٹی سنکا جنائی ، سنکا بالا سنکا مونڈریا سنکا تھیلی سی۔ ایہ کتوری دا بادشاہ گپٹاراجا بکرمادیتیکا دا اولاد اے۔ کومون گڈوال ، اُجین-پٹالیپوترا توں آئے نيں۔ بادشاہ دے پاس سونے چاندی نوں بنانے دے لئی بہت سارے سونے سن ۔ کرچل نے 1145 وچ رنچولہ کوٹ وچ کٹیور غنٹی اُتے حملہ کيتا۔ ڈوٹی ضلع ثناء گاون وچ ، 1999 سالاں وچ ، 7 دھرنی (35 کلوگرام) سونا اندرونی مٹی وچ رکھیا گیا سی۔ [۶] نیپال (گورکھیا) دی حکومت نے ایہ رقم خزانے وچ دائر کيتی سی۔ رنچولکوٹ دی ایہ رقم (سونا) سمجھیا جاندا اے کہ لوٹی گئی سونے دا باقی سونا اے۔ کرچل راجہ خاص راجہ سی۔ اس دا خدا مستو سی ، لہذا اس نے رنچولکوٹکا بیڈک دیوتا دے بت نوں توڑیا۔ ہن ، ٹوٹی ہوئی مورتی رانچولہ کوٹ دے علاقے وچ پئی اے۔ بردیو راجہ دا آمریت ہونا کہانی دی تلاوت اے کارتکی پور ریاست 1145 وچ کاتوری راجہ دے بادشاہ ، جو سونے چاندی دی لُٹ مار کررہیا سی ، اُتے اس حملے توں تباہ ہوچکی اے۔ [۷]
حکمران
[سودھو]مندرجہ ذیل کٹیوری بادشاہاں دے ناں باگیشور ، پانڈوکیشور ، وغیرہ نال ملن والے نوشتہ جات توں مشہور نيں۔ [۸]
- کھردیوڈ
- کلیانراج دیو
- تریھوونراجج
- نمبرات دیو
- اشتھارنیدیو
- للیٹیشور دیو
- بھیودیو
- سیلونادیتیا
- ایچھت دیو
- دیش دیو
- پدمت دیو
- سبھیکشا راجیود
نوشتہ جات
[سودھو]کٹیوری بادشاہاں دے بارے وچ زیادہ تر تفصیلات انہاں دے نوشتہ جات توں ملدی نيں۔ ایہ نوشتہ جات جیگیشور ، بیجناتھ ، باگیشور ، بدری ناتھ تے پانڈوکیشور دے مندراں وچ پائے گئے نيں۔ انہاں وچوں پنج تانبے دی چادراں تے اس دے وقت دا اک نوشتہ اہم اے۔ [۹]
کماؤن دی تانبے دی پلیٹ
[سودھو]کماواں دی ایہ تانبے دی چادر وجئےیشور مہادیو نوں پنڈ دا عطیہ کرنے دے سرٹیفکیٹ دے سلسلے وچ اے۔ اس وچ بادشاہاں دی تن نسلاں دے ناں لکھے گئے نيں - شاہ سالوونادیتادیود ، انہاں دے بیٹے کنگ اچچایف تے انہاں دے بیٹے کنگ دیش دیڈ۔ اس دا راجگڑھ کارتکیتے پور دے ناں توں لکھیا گیا اے۔ اس تانبے دی چادر وچ درج ثواوت پنجويں نمبر اُتے اے۔ [۱۰]
باگیشور لکھاوٹ
[سودھو]باگیشور نال ملن والا اک تحریر باگ ناتھ مندر دا اے ، حالانکہ اس شلالیہ وچ اس جگہ دا ناں وایاگشور دسیا گیا اے۔ ایہ نوشتہ سنسکرت وچ لکھیا اے ، تے ایہ قدرے ٹُٹ گیا اے۔ ایہ نوشتہ شاہ بھودیو دے زمانے دا اے۔ اس وچ ، اس دے ناں دے علاوہ ، ست ہور بادشاہاں دے ناں وی نيں جو چندہ دینے والے دے اجداد سن ۔ [۱۱]
- واسنت دیو
- کھڑپاڑدیو
- کلیانراج دیو
- تریبھوونراج دیو
- نمبارت دیو
- اشٹرانادیو
- للیتیشور دیو
- بھودیودیو
اس شلالیھ وچ انہاں تمام اٹھ نوں گیرراج چکراچوڈمانی یا ہمالیہ دا چکرورتی راجہ کہیا گیا اے۔ اس دے نال ہی سوانیاں دے ناں وی دتے گئے نيں ، جو دسدے نيں کہ اس وقت پردے دا رواج نئيں سی۔ "کلی انہاں دے نیڑے نئيں آسکے" اس بیان توں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ اوہ شیو دا پرجوش پیروکار سی ، تے کالی دی پوجا تے جانوراں دی قربانی دے خلاف سی۔ [۱۲]
پانڈوکیشور دے نوشتہ جات
[سودھو]بدری ناتھ مندر دے نیڑے واقع پانڈوکیشور دے مندر وچ چار تانبے دی تختیاں نيں۔ انہاں وچوں دو دا پنجواں ، چھٹا تے ساتواں بادشاہاں دے ناں نيں جنہاں دا ذکر باگیشور شلالیہ وچ کیہ گیا اے۔ اک نسل دے تخت وچ بادشاہاں دی تن نسلاں لکھی گئياں۔ اس وچ چوتھی نسل وچ دیش دیو دے بیٹے پدمت دیو دا ذکر اے۔ تمراپاترا وچ لکھیا ہويا سنواٹ 25 واں اے ، تے راجگڑھ کارٹیکی پور اے۔ دوسرے تمراپاترا وچ ، اک ہور نسل دا تذکرہ کيتا گیا اے ، یعنی سبھیکشکراڈیوا نوں بادشاہ پدمیڈوا دا بیٹا کہیا گیا اے۔ اس نے اپنے شہر دا ناں سبھیکش پور رکھیا اے ، جتھوں ایسا لگدا اے کہ اس بادشاہ نے اس شہر نوں اپنے ناں توں قائم کيتا ہوئے گا۔ سماوت دا اس وچ ذکر چوتھا اے۔ تیسرا تانبے دا تخت شاہ نمبراٹدیوا نے لکھیا اے۔ اس وچ انہاں دے بیٹے انگاگادیو یا اشتھارنادیو تے انہاں دے بیٹے للیٹیشور دیو دا وی ذکر اے۔ ایہ تِناں بادشاہ باگیشور لکھاوٹ نال تعلق رکھنے والے اٹھ بادشاہاں وچ شامل نيں۔ تانبے دے تخت اُتے لکھیا ہويا سامواٹ 22 واں اے۔ چوتھے تانبے دے تختاں وچ بادشاہاں دے ناں تیسرے تانبے دی طرح ہی نيں۔ [۱۳]
حوالے
[سودھو]حوالے
[سودھو]- ↑ Handa 2002
- ↑ Handa 2002
- ↑ Pande 1993
- ↑ Handa 2002
- ↑ Pande 1993
- ↑ धन खोज तलास गरेर कार्वाही गर्ने जिम्मेवारी पाएका डिट्ठा टेकबहादुर रावल(अछाम)का अनुसार प्राचीन मल्लकालीन इतिहास, विभिन्न वंशावली तथा देवी देवताहरुको उत्पति, जीतसिह भण्डारी, पृष्ट ६१४,वि.स.२०६० से उतार )
- ↑ डोटी बोगटानके कत्युरी वंशजके राजपुत (ठकुरी) शौनक गोत्र के सुर्यवंशी (रघुवंशी) राज्वार लोगो का वंशावली इतिहास वर्णन व प्रा . डा. सुर्यमणि अधिकार खस साम्राज्यको इतिहास पेज ४४ का आधारपर
- ↑ "Chronological history details of the Katyuri Kings of Kartikeypur" (in en). https://web.archive.org/web/20170801072611/http://bedupako.com/blog/2013/07/10/chronological-history-details-of-katyuri-kings-of-kartikeypur/#axzz4oT1aQDdw. Retrieved on 1 अगस्त 2017.
- ↑ Pande 1993
- ↑ Pande 1993
- ↑ Pande 1993
- ↑ Pande 1993
- ↑ Pande 1993
کتابیات
[سودھو]- ملوشی: موہن اپریندی دے ذریعہ کوماون دا غلاف ۔ نويں دہلی ، سنگت ناٹک اکیڈمی ، 1980۔
- Handa, O. C. (Omacanda) (2002). History of Uttaranchal. New Delhi: Indus Publishing. ISBN 9788173871344. Archived from the original on 18 मई 2016. Retrieved 31 अगस्त 2019. Unknown parameter
|url-status=
ignored (help); Check date values in:|archivedate=, |accessdate=
(help)Handa, O. C. (Omacanda) (2002). History of Uttaranchal. New Delhi: Indus Publishing. ISBN 9788173871344. Archived from the original on 18 मई 2016. Retrieved 31 अगस्त 2019. Unknown parameter|url-status=
ignored (help); Check date values in:|archivedate=, |accessdate=
(help) Handa, O. C. (Omacanda) (2002). History of Uttaranchal. New Delhi: Indus Publishing. ISBN 9788173871344. Archived from the original on 18 मई 2016. Retrieved 31 अगस्त 2019. Unknown parameter|url-status=
ignored (help); Check date values in:|archivedate=, |accessdate=
(help) - Pande, Badri Datt (1993). History of Kumaun : English version of "Kumaun ka itihas". Almora: Shyam Prakashan. ISBN 81-85865-01-9.Pande, Badri Datt (1993). History of Kumaun : English version of "Kumaun ka itihas". Almora: Shyam Prakashan. ISBN 81-85865-01-9. Pande, Badri Datt (1993). History of Kumaun : English version of "Kumaun ka itihas". Almora: Shyam Prakashan. ISBN 81-85865-01-9.