Aspidiphorus
Aspidiphorus | |||
Ziegler in Dejean, 1821 | |||
![]() Aspidiphorus orbiculatus | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Gromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj |
Aspidiphorus | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Nitidula orbiculata Gyllenhal, 1808 | |||
Synonimy | |||
|
Aspidiphorus – rodzaj chrząszczy z rodziny Sphindidae i podrodziny Aspidiphorinae. Obejmuje 30 opisanych gatunków. Prowadzą skryty tryb życia. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe żerują wyłącznie na śluzowcach.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Owad dorosły
[edytuj | edytuj kod]Chrząszcze o ciele długości od 1,2 do 2,1 mm[1], w zarysie jajowatym do podługowato-owalnego, z wierzchu półkuliście wysklepionym do lekko przypłaszczonego, o jednolitym ubarwieniu brązowym lub rudoczarnym, czasem z przyciemnionym przedpleczem i buławką czułków[2].
Głowa jest podgięta, częściowo ukryta pod przedpleczem, z wierzchu punktowana, czasem z szeregami powiększonych i pogłębionych punktów przynasadowych. Wydatne, ale niewyłupiaste oczy są czarne. Czułki osadzone są powyżej oczu, zbudowane z dziesięciu członów, z których pierwszy jest duży, niesymetryczny i zakrzywiony, drugi niesymetryczny i kulistawy, trzeci walcowaty, czwarty wydłużony do niemal paciorkowatego, od piątego do siódmego prawie paciorkowate, a pozostałe formują buławkę. Od panewek czułkowych do bocznych krawędzi głowy biegną bruzdy czułkowe. Nadustek ma wykrojone boki i prostą do lekko łukowatej krawędź wierzchołkową. Warga górna jest niewielka, na szczycie prosta do lekko dwupłatowej. Żuwaczki dysponują wydatnym guzkiem. Szczęka ma pociągłą żuwkę wewnętrzną z tęgim kolcem bocznym, owłosioną na szczycie i smukłą żuwkę zewnętrzną oraz czteroczłonowy głaszczek z członem ostatnim walcowatym. Trapezowata i głęboko punktowana warga dolna zaopatrzona jest w trójczłonowe głaszczki wargowe[2].
Przedplecze jest wysklepione, najwęższe na przedzie, równomiernie punktowane, o prostej krawędzi przedniej i wyraźnie zafalownej, wykrojonej przy tarczce krawędzi tylnej. Tarczka zwykle jest szersza niż dłuższa, rzadziej wydłużona. Na powierzchni pokryw znajduje się po 11 rzędów punktów, a międzyrzędy porastają jasne, półwzniesione szczecinki; guzy barkowe są pozbawione punktowania. Skrzydła tylnej pary pozbawione są płatów jugalnych. Bardzo wąskie przedpiersie wypuszcza najszerszy z tyłu i opatrzony kilkoma dużymi punktami wyrostek międzybiodrowy, wchodzący we wcięcie na falistej krawędzi przedniej śródpiersia. Zapiersie jest rozdęte. Odnóża są dość długie i cienkie. Biodra przedniej pary są zaokrąglone, środkowej nieco poprzeczne, a tylnej wydłużone. Golenie wchodzą często w rowek na najszerszych pośrodku udach, a same mają rowek, w który chować się mogą stopy. Na szczycie goleni leży obrączka z krótkich i tęgich szczecin. Samice mają stopy wszystkich par pięcioczłonowe, u samców natomiast ostatnia para miewa stopy czteroczłonowe. Pazurki samic są niezmodyfikowane, u samców mogą zaś być piłkowane[2].
Na spodzie odwłoka widocznych jest pięć sternitów, z których pierwszy jest dwukrotnie dłuższy od pozostałych i wypuszcza szeroki, prawie tak szeroki jak długi wyrostek międzybiodrowy wchodzący na półkę zapiersia. Nakryte pokrywami, z wierzchu powciskane pygidium ma ścięty do szeroko zaokrąglonego wierzchołek o ząbkowanej krawędzi i podłużnym żłobku środkowym[2].
Larwa
[edytuj | edytuj kod]Larwa ma ciało z wierzchu jednolicie białawe, pozbawione ciemniejszego nakrapiania. Porastają je bardzo długie szczecinki. Głowa odznacza się żuwaczkami zaopatrzonymi w pięć lub sześć zębów przedwierzchołkowych. Czułki mają człon drugi silnie wydłużony, około czterokrotnie dłuższy od pierwszego. Przedplecze jest poprzeczne, szersze od śródplecza[3].
Ekologia i występowanie
[edytuj | edytuj kod]Owady te pędzą skryty tryb życia. Są myksomykofagami żerującymi na śluzowcach. Larwy przechodzą rozwój wyłącznie w śluzowcach; znajdywane były m.in. w paździorku ciemnym, wykwicie piankowatym i Enteridium lycoperdon. Osobniki dorosłe spotykane są także w butwiejącym drewnie, ściółce i pod odstającą korą, zwłaszcza w okresie zimowej hibernacji[2].
Przedstawiciele rodzaju występują na wszystkich kontynentach i we wszystkich krainach zoogeograficznych Starego Świata[2]. Na zachodzie Palearktyki stwierdzono trzy gatunki, z których dwa obecne są także w Polsce[1] (zobacz: Sphindidae Polski).
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Takson ten wprowadzony został w 1821 roku w publikacji Pierre’a F.M.A. Dejeana z autorstwem przypisanym Danielowi Zieglerowi i pod zawierającą literówkę nazwą Arpidiphorus[4], skorygowaną w 1826 roku przez Johanna Sturma[5]. Nazwa Aspidiphorus wywodzi się z greki i oznacza „niosącego tarczę”[2]. Gatunkiem typowym została Nitidula orbiculata[4][2].
Do rodzaju tego zalicza się 30 opisanych gatunków[6][2]:
- Aspidiphorus annabelleae Forrester, 2003
- Aspidiphorus asiaticus Champion, 1924
- Aspidiphorus bhuswargabasi Sen Gupta & Pal, 1982
- Aspidiphorus bhutia Sen Gupta & Pal, 1982
- Aspidiphorus bidentatus Forrester, 2003
- Aspidiphorus bilineaus Forrester, 2003
- Aspidiphorus bipennis Forrester, 2003
- Aspidiphorus confusus (Reitter, 1902)
- Aspidiphorus crowsoni Forrester, 2003
- Aspidiphorus dravida Sen Gupta & Pal, 1982
- Aspidiphorus geminuspunctatus Forrester, 2003
- Aspidiphorus globosus (W.J. Macleay, 1871)
- Aspidiphorus howensis Lea, 1920
- Aspidiphorus humeralis Blackburn, 1894
- Aspidiphorus japonicus (Reitter, 1879)
- Aspidiphorus lacunamagnus Forrester, 2003
- Aspidiphorus lareyniei Jacquelin du Val, 1859
- Aspidiphorus latuscanalis Forrester, 2003
- Aspidiphorus maheswar Pal & Sen Gupta, 2003
- Aspidiphorus minimus Pic, 1926
- Aspidiphorus nigriclavus Lea, 1920
- Aspidiphorus orbiculatus (Gyllenhal, 1808)
- Aspidiphorus palascutellus Forrester, 2003
- Aspidiphorus perexiguus Scott, 1926
- Aspidiphorus planuscrus Forrester, 2003
- Aspidiphorus rotundiclaviger Forrester, 2003
- Aspidiphorus sakaii Sasaji, 1993
- Aspidiphorus spissus Lea, 1920
- Aspidiphorus uenoi Forrester, 2003
- Aspidiphorus uma Pal & Sengupta, 2003
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Roman Królik, Andrzej Lasoń. Aspidiphorus lareyniei Jacquelin du Val, 1859 (Coleoptera: Sphindidae) – a beetle species new to Greece and Poland. „Annals of the Upper Silesian Museum, Entomology”. 29 (007), s. 1–5, 2020. ISSN 2544-039X.
- ↑ a b c d e f g h i Juanita Ann Forrester , Taxonomy of the Aspidiphorus uenoi species group (Coleoptera: Sphindidae), Athens, Georgia: University of Georgia, 2003 [dostęp 2023-11-27] .
- ↑ Bolesław Burakowski, Adam Ślipiński. A new species of Protosphindus (Coleoptera: Sphindidae) from Chile with notes and descriptions of immature stages of related forms. „Estratto dagli Annali del Museo Civico de Storia Naturale di Genova”. 86, s. 605-625, 1987.
- ↑ a b P.F.M.A. Dejean: Catalogue de la Collection De Coléoptères de M. le baron DeJean (Deuxieme Edition). Paris: Crevot, 1821.
- ↑ J. Sturm: Catalog meiner Insecten Sammlung, vol. 1 (Käfer). Numberg: 1826.
- ↑ genus Aspidiphorus Latreille, 1829. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2023-11-28].