Monwid
![]() Monwid, alternatywny szkic Aleksandra Tarasowicza (1675), błędnie z herbem rodziny Moniwidów | |
![]() Herb Giedyminowiczów | |
Książę kiernowski | |
Okres |
od 1341 |
---|---|
Książę słonimski | |
Okres |
od 1341 |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec | |
Matka | |
Rodzeństwo |
Narymunt, Olgierd, Jawnuta, Kiejstut, Koriat, Lubart, Witold |
Monwid[1] , Moniwid[2] (ur. ok. 1313–1315, zm. 2 lutego 1348 nad Strawą) – książę kieranowski i słonimski[1] , jeden z synów Giedymina, a także członek rodziny Giedyminowiczów.
Dawniej uchodził za najstarszego syna Giedymina, jednak w świetle nowszych badań uważa się, że Monwid był jego najmłodszym synem. Niekiedy jest identyfikowany z księciem grodzieńskim, Patrykiem Narymuntowiczem, jednak mniemanie to zostało odrzucone[3].
Zginął w Bitwie nad Strawą w 1348 roku.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%2C_%D0%95%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B9%2C_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%2C_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%B4%2C_%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%2C_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B4.png/165px-%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%2C_%D0%95%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B9%2C_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%2C_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%B4%2C_%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%2C_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B4.png)
Testament Giedymina
[edytuj | edytuj kod]W grudniu 1341 roku Giedymin zdążył przed śmiercią podzielić swoje państwo pomiędzy synów. Jewnuta otrzymał tron Wielkiego Księstwa w Wilnie. Kiejstut dostał Troki, Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał Krewo. Narymunt zasiadł w Pińsku[4], a Koriat – jak świadczy Kronika Litewska – miał dostać Nowogródek, Wołkowysk i Mścibochów i rozciągające się do rzeki Słuczy[5]. Wreszcie Lubart dziedziczył Wołyń po swoim teściu, nieznanym księciu włodzimierskim[4].
Kronika Litewska z XV w., wydana przez Ignacego Daniłowicza (1788–1843), podaje informację, jakoby Monwid otrzymał od ojca Koraczew i Słonim[6]. Informacja ta, jako pierwotne źródło informacji, powinna zostać wzięta pod uwagę przed wszystkimi innymi. Jednakże, z relacji Kazimierza Stadnickiego wynika, że zaszła tu pomyłka ze strony wydawcy. Jako argument podaje, że korzystający z tej samej kroniki, wcześniejszy historyk, Jan Długosz (1415–1480), wymienia Kiernów jako udział Monwida. Śladem za informacją Długoszowską podążyli również późniejsi historycy; Bartosz Paprocki, Maciej Stryjkowski i Szymon Okolski, z czego dwóch ostatnich bardzo obeznanych w historii wielkolitewskiej[6][7].
Ponadto, Koraczew był bardzo rzadko wzmiankowany w Kronikach Litewskich, nie da się go nawet zlokalizować na mapach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, w przeciwieństwie do Kiernowa, stanowiącego udział Wigunta Aleksandra, jednego z synów Olgierda, a brata Monwida[7].
Polski historyk, Teodor Narbutt w dziejach Litwy trzyma się wersji Kroniki Litewskiej, jednakże w swoim krótkim ustępie o Monwidzie wypływa jawnie, że Kiernów i Koraczew wziął za jedno i to samo miejsce[7]. W powszechnej historiografii przyjmuje się więc, że Monwid w rzeczywistości otrzymał Kiernów i Słonim[8][1][6]. Z wymienionych powyżej powodów przyjmuje się, że Monwid panował w Słonimiu na Rusi, a także na Kiernowie[9].
Synowie Giedymina oprócz dzielnicy, mieli również prowadzić coś w rodzaju ściślejszej polityki. Do Jawnuty, jako nowego władcy, należało dźwiganie ciężaru spraw ogólnopaństwowych. Olgierd miał kierować polityką wielkolitewską wobec północno-wschodniej Rusi. Koriat działał wraz z Narymuntem i Lubartem na Rusi południowej, utrzymywał stosunki, głównie z Tatarami. Lubart przede wszystkim z Zjednoczonym Królestwem Polskim, Kiejstut z Mazowszem, a zwłaszcza z zakonem krzyżackim. Monwidowi przypadała prawdopodobnie rola rzecznika wielkolitewskiego wobec zakonu inflanckiego[10].
Panowanie
[edytuj | edytuj kod]Teodor Narbutt wysnuł teorię, według której Monwid miał przejąć tron wielkoksiążęcy, po swoim ojcu, Giedyminie. Teoria ta została jednak skrytykowana przez późniejszych historyków, według których teoria Narbutta nie była w żaden sposób uzasadniona i nie jest możliwa do pogodzenia z informacjami zawartymi w Kronikach Litewskich, według których po Giedyminie miał władać Jawnuta[7].
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]Data śmierci Monwida pozostaje kontrowersją. Stadnicki w swojej publikacji ocenił, że Monwid zmarł w rok po śmierci ojca[7].
Wśród historyków panuje jednak inne, bardziej popularne przeświadczenie. opierające się na przekazie kroniki Macieja z Neuenburga i Kroniki czterech zakonów jerozolimskich, według których, dwóch braci ówczesnego władcy wielkolitewskiego – Olgierda – zginęło 2 lutego 1348 roku w Bitwie nad Strawą. Jednym z tych braci był Narymunt, zaś drugiego z nich badacze identyfikują z Monwidem. W pewnym stopniu potwierdzać to może fakt, że Monwid nie został wspomniany w traktacie rozejmu polsko-litewskiego z 1352 roku, co oznacza, że w tym roku z całą pewnością już nie żył[8]. Kolejnym argumentem potwierdzającym tę tezę, jest fakt, że od 1348 roku, należącym do Monwida Słonimiem, rządził już Kiejstut[11].
W pisanych źródłach historycznych nie zachowały się do czasów obecnych żadne inne materiały dotyczące Monwida[3].
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Moniwid był synem Giedymina (protoplasty wszystkich Giedyminowiczów) i prawdopodobnie Jewny[1] . Miał 7 braci; Narymunta, Witolda, Olgierda, Kiejstuta, Lubarta, Koriata i Jewnutę, a także 6 sióstr; Elżbietę, Marię, Aldonę, Augustę i dwie nieznane z imienia; N. (Eufemia?) i N. (Helena?)[1][12].
Z powodu braku informacji źródłowych nie wiadomo, czy się ożenił i posiadał potomstwo[13], historycy jednakże są w większości zgodni, że Monwid nie miał żadnych dzieci[7].
Istnieją spekulacje, jakoby Monwid był protoplastą rodu Moniwidów herbu Leliwa[3], jednakże jest to błąd występujący z uwagi na zbieżność imion omawianego Monwida oraz Moniwida, bojara litewskiego, będącego właściwym protoplastą rodu[2].
Giedymin ur. ok. 1275 zm. 1341 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Giedyminowicze | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Narymunt ur. 1300 zm. 1348 | siostra ur. ? zm. 1342 | Elżbieta ur. ? zm. 1364 | Witold ur. ok. 1303 zm. 1336 | Olgierd ur. 1296 zm. 1377 | Jawnuta ur. ok. 1306 zm. po 1366 | Kiejstut ur. ? zm. 1382 | Koriat ur. ? zm. 1358 | Maria ur. ? zm. 1349 | Augusta ur. ? zm. 1345 | Lubart ur. ? zm. 1384 | Aldona ur. ? zm. 1339 | siostra ur. ? zm. ? | Monwid ur. ? zm. 1348 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Narymuntowicze | Witoldowicze | Olgierdowicze | Jawnutowicze | Kiejstutowicze | Koriatowicze | Lubartowicze | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Drzewo genealogiczne zostało sporządzone na podstawie prac Józefa Wolffa oraz Jana Tęgowskiego[14][15] .
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Minakowski ↓.
- ↑ a b Wolff 1895 ↓, s. 665.
- ↑ a b c ELR 1986 ↓, s. 688.
- ↑ a b Ochmański 1990 ↓, s. 55.
- ↑ Skrzypek 1936 ↓, s. 82.
- ↑ a b c Stadnicki 1849 ↓, s. 13.
- ↑ a b c d e f Stadnicki 1849 ↓, s. 14.
- ↑ a b Tęgowski 1999 ↓, s. 244.
- ↑ Stadnicki 1881 ↓, s. 140.
- ↑ Krzyżaniakowa, Ochmański 1990 ↓, s. 35.
- ↑ Miasto Słonim, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, część II tom 3, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2013, s. 7–9 .
- ↑ Tęgowski 1999 ↓, s. 45.
- ↑ Tęgowski 1999 ↓, s. 244–245.
- ↑ Wolff 1895 ↓, s. 274.
- ↑ Tęgowski 1999 ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Kazimierz Stadnicki, Synowie Gedymina, Lwów: Ossolineum, 1849, s. 111 .
- Józef Wolff, Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1895, s. 698 .
- Encyklopedia Litwy Radzieckiej, t. II, Wilno: Redaktor Naczelny Encyklopedii, 1986, s. 702 .
- Jadwiga Krzyżaniakowa , Jerzy Ochmański , Władysław II Jagiełło, Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 362, ISBN 83-04-03317-8, ISBN 978-83-04-03317-7 .
- Jerzy Ochmański , Historia Litwy, wydanie III, Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 395, ISBN 83-04-03107-8, ISBN 978-83-04-03107-4 .
- Jan Tęgowski , Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Wydawn. Historyczne, 1999, s. 319, ISBN 83-913563-1-0, ISBN 978-83-913563-1-9 .
- Albinas Kuncevicius , Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė, Historia Litwy. Od czasów najdawniejszych do 1795 roku, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 386, ISBN 978-83-01-15190-4 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Marek Minakowski: Monwid ks. Giedyminowicz. sejm-wielki.pl. [dostęp 2021-08-11]. (pol.).