Polonia w Stanach Zjednoczonych
Populacja |
9 962 334 (odsetek całej ludności 3,3%) |
---|---|
Miejsce zamieszkania | |
Język | |
Religia |
katolicy oraz inne |
Grupa | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Gateway_Theatre_%28Chicago%29.jpg/240px-Gateway_Theatre_%28Chicago%29.jpg)
Polonia amerykańska – Polacy oraz Amerykanie pochodzenia polskiego mieszkający w Stanach Zjednoczonych.
Stany Zjednoczone to kraj z największą Polonią na świecie[1]. Główne miejsca zamieszkiwania Polonii w USA to miasta: Chicago, Denver, Detroit, Los Angeles, Nowy Jork i Seattle. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych mieszka blisko 10 mln osób pochodzenia polskiego[2], a około 600 tys. z nich używa języka polskiego na co dzień.
81% Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia mieszka w 15 stanach, przede wszystkim w stanach Nowy Jork, Illinois i Michigan. 37% (3,7 mln) zamieszkuje środkowy zachód, 33% (3,2 mln) północny zachód, 18% (1,8 mln) południe i 12% (1,1 mln) zachód kraju. 41,2% mieszka w dużych miastach, a 41% na przedmieściach tych miast; 13,1% zamieszkuje małe miasta i jedynie 4,7% na wsi. Urząd statystyczny (U.S. Census Bureau) oblicza, że 5,4% Amerykanów polskiego pochodzenia (537 605 osób) urodziło się poza granicami Stanów Zjednoczonych[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsi polscy koloniści w Ameryce
[edytuj | edytuj kod]Pierwsi Polacy przybyli do Ameryki Północnej dwanaście lat przed tzw. „Pielgrzymami”, którzy dotarli do Massachusetts w 1620 roku[3]. W dniu 1 października 1608 roku, rok po założeniu pierwszej osady kolonistów angielskich w Stanach Zjednoczonych o nazwie Jamestown, z inicjatywy kapitana Johna Smitha, przybyła tam na brytyjskim statku "Mary and Margaret" grupa polskich rzemieślników, specjalistów produkcji mydła, potażu oraz szkła. Znane są nazwiska kilku z nich, byli to: Michał Łowicki, Zbigniew Stefański, Jan Bogdan, Jan Mata, Stanisław Sadowski[4]. Polacy uruchomili w Jamestown hutę szkła i manufaktury produkujące dziegieć, smołę, potaż i liny okrętowe. Dokumenty odnotowują, że w 1619 roku odmówiono Polakom prawa do głosowania, którzy w proteście zorganizowali strajk. Władze ugięły się pod naciskiem i przyznały im prawo wyborcze[5]. Dla uczczenia pamięci polskich kolonistów w Ameryce Mennica Polska wybiła w 2008 roku pamiątkową srebrną monetę o nominale 10 złotych[6].
- Zobacz też:
Fale imigracji
[edytuj | edytuj kod]Pod koniec XVIII wieku, w czasach rozbiorów Polski, niektórzy polscy patrioci, wśród nich Kazimierz Pułaski i Tadeusz Kościuszko, wyjechali do Ameryki żeby pomóc w walce o jej niepodległość.
Polacy zaczęli emigrować w większych liczbach do Stanów Zjednoczonych już w XIX wieku, po powstaniach narodowych. Głównie osiedlali się w stanach Nowej Anglii i w stanie Illinois. Kolejne duże fale emigracji z Polski do USA powstawały z powodów zarobkowych (od drugiej połowy XIX wieku aż do 1939 r., potem po roku 1980), z przyczyn politycznych (po II wojnie światowej) i z przyczyn ekonomicznych i politycznych (lata 80 XX wieku).
Chociaż pierwsi imigranci polscy przypłynęli do Ameryki już w 1608 r. do miasta Jamestown w stanie Wirginia, największa fala polskiej imigracji przypada na początek XX wieku. Według danych oficjalnych, ponad 2,2 miliona imigrantów polskich dotarło do USA między rokiem 1820 a 1914[7], z czego przez Ellis Island w Nowym Jorku w latach 1899–1918 przeszło 1,3 mln[8]. Oficjalny spis ludności z 1940 r. podawał 993 479 Amerykanów urodzonych w Polsce oraz 2 416 320 tych, którzy w dzieciństwie używali języka polskiego. Odpowiednio spis z 1950 r. podawał 861 184 osoby urodzone w Polsce (w obu przypadkach Polacy urodzeni przed I wojną światową w zaborach, jak i urodzeni przed 1914 r. na terytoriach innych krajów zostali zapisani do grup narodowych tych krajów). W 1958 roku Kongres Polonii Amerykańskiej szacował liczbę Amerykanów pochodzenia polskiego na 6 mln 372 tysiące. Największy udział mieli oni wśród mieszkańców stanu Connecticut (11,1%), Illinois (9,6%) i Nowy Jork (8,3%)[9].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Polish1346.gif/250px-Polish1346.gif)
Opierając się na danych z lat 2006–2007 podanych przez United States Census Bureau oraz badaniach własnych Piast Institute sporządził szczegółową analizę trendów rozwojowych w środowiskach polonijnych w USA.
Studium „Polish Amerricans Today: A Survey of Modern Polonia Leadership” daje pojęcie o wielkościach liczbowych obywateli i przybyszów. Swe wnioski Piast Institute opierał na danych zebranych przez US Census Bureau oraz ankietach własnych, na które odpowiedziało około 1400 przedstawicieli środowisk polonijnych z 44 stanów[10]. Większość respondentów (70%) zamieszkuje stany Michigan, Illinois, Nowy Jork, Ohio, Wirginia i Pensylwania[2].
Według danych spisowych 11% mieszkańców USA urodziło się za granicą, z czego ponad połowa (52,3%) przybyła z Ameryki Łacińskiej, a tylko 14,7% z Europy. Analiza danych Biura wykazuje, że 3,3% społeczności USA uważa się za Polaków (9 962 334 osób). Dla porównania: do pochodzenia włoskiego przyznaje się 5,9%, a do irlandzkiego aż 12,2% społeczeństwa. 92,4% spośród tych, którzy ankiety wypełnili, posiada obywatelstwo amerykańskie[2].
W Chicago urodzeni za granicą stanowią 9,7% wszystkich mieszkańców (510 980 osób). W Chicago uważa się za Polaków 180 282 osoby, czyli 6,4% mieszkańców. W Stanie Illinois jest ich 911 253, co daje 7,4% populacji liczącej 12 279 027 osób.
Rozmieszczenie Polaków można prześledzić, badając dane z poszczególnych okręgów wyborczych. Południowo-zachodni chicagowski okręg wyborczy reprezentowany przez kongresmena Billa Lipińskiego posiada największy odsetek wyborców o polskich korzeniach – 17,1%. Nieco tylko mniej mieszka w 5 okręgu kongr. Rahma Emanuela (15,5%), w 13 okręgu kongr. Judy Biggert (13,4%), 4 okręgu kongr. Janice Schakowsky (13,2%), w 8 okręgu kongr. Philipa Crane’a (12,6%), 6 okręgu kongr. Henry’ego Hyde’a (11,4%) i 10 okręgu kongr. Marka S. Kirka (10,5%).
Największa procentowo większość deklarująca narodowość polską znajduje się w Pulawski Township w stanie Michigan. Według spisu z 2000 roku, 61,3% zadeklarowało polskie pochodzenie, co stanowi wyższy odsetek niż jakakolwiek inna lokalizacja w Stanach Zjednoczonych.
Hrabstwo Luzerne jest jedynym w Stanach Zjednoczonych z ludnością pochodzenia polskiego jako największą grupą etniczną. Amerykanie pochodzenia polskiego stanowią 22,2%, pochodzenia włoskiego 15,6%, irlandzkiego 13,8%, niemieckiego 12,1% i słowackiego 5,3% ludności według spisu z 2000 roku.
Polsko-amerykańskie społeczności
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Polish_Village.jpg/220px-Polish_Village.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Pomnik_Czynu_Zbrojnego_04.jpg/220px-Pomnik_Czynu_Zbrojnego_04.jpg)
Chicago
[edytuj | edytuj kod]W Chicago istnieją trzy głównie polskie dzielnice, z których najbardziej znana jest Polish Village. Do lat 80. XX wieku spora część Polaków w Chicago mieszkała w dzielnicy Polish Village, potocznie – od parafii i kościoła św. Jacka – nazywanej Jackowem. W następnych latach, pod naciskiem przesuwających się na północny zachód imigrantów latynoskich, Polacy zaczęli przemieszczać się – wzdłuż ulic Belmont Avenue, Irving Park Road, Milwaukee Avenue i Central Avenue na północ i na zachód; coraz większa ich liczba zamieszkuje bliższe i dalsze przedmieścia.
Chicago to wielkie centrum zorganizowanej Polonii. Pierwszym posłem polonijnym z tego miasta do parlamentu Illinois był pochodzący ze Śląska działacz Piotr Kiołbasa[potrzebny przypis]. Siedziba władz centralnych Kongresu Polonii Amerykańskiej (ang. Polish American Congress – PAC), Związku Narodowego Polskiego (ang. Polish National Alliance – PNA), Zjednoczenia Polskiego Rzymsko-Katolickiego (ang. Polish Roman-Catholic Union – PRCU), Związku Polek w Ameryce (ang. Polish Women’s Alliance of America – PWAA), Związku Podhalan w Północnej Ameryce (ang. Polish Highlanders Alliance of North America – PHAA) i wielu innych organizacji.
PNA jest właścicielem stacji radiowej WPNA 1490 oraz wydawcą gazety codziennej "Dziennik Związkowy" (Polish Daily News) założonej w roku 1908. Najstarszym polskim zabytkiem jest kościół św. Stanisława Kostki zbudowany ok. 1870, a przy Zjednoczeniu Polskim Rzymsko-Katolickim mieści się bogate w zbiory Muzeum Polskie w Ameryce.
Do dzisiejszego dnia Chicago jest powszechnie uznawane za wielki ośrodek Polonii amerykańskiej. W Almanachu Polityki Amerykańskiej (ang. Almanac of American Politics) z roku 2004 napisano, że "Nawet dziś, w dzielnicy Archer Heights, ledwo można przejść jeden blok bez usłyszenia języka polskiego" (Archer Heights to dzielnica położona na południowym zachodzie miasta wzdłuż ulicy Archer Avenue, zamieszkana w większości przez imigrantów z Podhala; przy Archer Avenue mieści się Dom Podhalan. Polacy są najliczniejszą grupą etniczną wśród właścicieli nieruchomości w Chicago[11].
- Zobacz więcej w artykule
Denver
[edytuj | edytuj kod]Miasto Denver jest również jednym z miejsc w Stanach Zjednoczonych gdzie mieszka większa liczba Polaków. Znajduje się tam jedna z nielicznych parafii polskich w zachodniej części USA, parafia św. Józefa, istniejąca od 1902. Parafia św. Józefa stoi w dawnej polskiej dzielnicy Globeville, z której wyprowadziła się większość Polonii i która jest obecnie zamieszkana w większości przez emigrantów z Meksyku.
Jednak przez ostatnie 10 lat liczba Polaków mieszkających w Denver znacznie się zwiększyła. Wielu z tych 'nowych imigrantów' z Polski przeprowadza się do Denver z powodów zarobkowych, i żeby polepszyć stan życia dla siebie i swoich rodzin. Wskutek tego, szkoła polska ma coraz więcej uczniów, powstają nowe sklepy polskie i restauracje, a język polski można usłyszeć nawet w samym środku miasta.
Detroit
[edytuj | edytuj kod]Stan Michigan jest trzecim co do wielkości (za stanami Nowy Jork i Illinois) skupiskiem Polonii. Liczy ponad 850 tys. ludności pochodzenia polskiego, co stanowi 8,6% liczby mieszkańców tego stanu. Największym skupiskiem jest Detroit. Polacy zamieszkują tam w dzielnicach historycznie polskich, jak Poletown i Hamtramck. W północnej dzielnicy Orchard Lake została wybudowana Narodowa Sportowa Izba Pamięci Polaków-Amerykanów (ang. National Polish-American Sports Hall of Fame). Uhonorowano w niej polonijnych sportowców, takich jak Stan Musial czy Mike Krzyzewski.
Nowy Jork
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz więcej w artykule
Inne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Polish_berry_pickers_color.jpg/250px-Polish_berry_pickers_color.jpg)
- Buffalo, Nowy Jork
- Cheektowaga, Nowy Jork
- Utica, Nowy Jork
- Copiague, Nowy Jork
- Riverhead, Nowy Jork
- Watervliet, Nowy Jork
- Cohoes, Nowy Jork
- Schenectady, Nowy Jork
- Dunkirk , Nowy Jork
- Wyandotte, Michigan
- Bronson, Michigan
- Detroit, Michigan
- Poletown , Detroit
- Hamtramck, Michigan
- Parisville, Michigan
- Williamsburg, Brooklyn
- Greenpoint, Brooklyn
- Archer Heights , Chicago
- Hegewisch, Chicago
- Jefferson Park , Chicago
- Logan Square , Chicago
- Cleveland, Ohio
- Dayton, Ohio
- Warsaw, Dakota Północna
- Clifton, New Jersey
- East Brunswick, New Jersey
- Garfield, New Jersey
- Linden, New Jersey
- Manville, New Jersey
- Perth Amboy, New Jersey
- Union, New Jersey
- Wallington, New Jersey
- Michigan City, Indiana
- South Bend, Indiana
- Brenham, Teksas
- Adams, Massachusetts
- Chelsea, Massachusetts
- Chicopee, Massachusetts
- Deerfield, Massachusetts
- Dorchester (Boston), Massachusetts
- Dudley, Massachusetts
- Easthampton, Massachusetts
- Fall River, Massachusetts
- Holyoke, Massachusetts
- Indian Orchard , Massachusetts
- Ludlow, Massachusetts
- Lynn, Massachusetts
- Springfield, Massachusetts
- Webster, Massachusetts
- Worcester, Massachusetts
- New Britain, Connecticut
- Erie, Pensylwania
- Scranton Wilkes-Barre, Pensylwania
- Stevens Point, Hrabstwo Portage, Wisconsin
Rozmieszczenie Polonii według stanów
[edytuj | edytuj kod]W nawiasie liczba mieszkańców – Polaków i Amerykanów, którzy przyznali się do polskiego pochodzenia w czasie Spisu Powszechnego w 2010 roku:
- Nowy Jork (1 007 597)
- Illinois (979 781)
- Michigan (900 446)
- Pensylwania (880 890)
- New Jersey (565 484)
- Wisconsin (538 208)
- Kalifornia (515 633)
- Floryda (511 229)
- Ohio (462 815)
- Massachusetts (339 044)
- Connecticut (297 615)
- Teksas (278 519)
- Minnesota (257 286)
- Indiana (210 729)
- Maryland (200 092)
- Arizona (161 575)
- Wirginia (155 128)
- Karolina Północna (131 740)
- Waszyngton (125 635)
- Kolorado (123 913)
- Missouri (108 835)
- Georgia (103 243)
...
- 49 Hawaje (13 836)
- 50 Wyoming (11 917)
- 51 Dystrykt Kolumbii (11 744)
Wszystkie dane za US Census Bureau[12].
Procentowy udział ludności polonijnej w populacji stanów
[edytuj | edytuj kod]- 1 Wisconsin 9,3%
- 2 Michigan 8,6%
- 3 Connecticut 8,3%
- 4 Illinois 7,5%
- 5 New Jersey 6,9%
...
Dane pochodzą z US Census Bureau[12].
- Zobacz więcej w artykule
- Zobacz więcej w artykule
- Zobacz więcej w artykule
Rozgłośnie radiowe i stacje telewizyjne
[edytuj | edytuj kod]W Stanach Zjednoczonych odbierane są cztery stacje telewizyjne nadające z terytorium Polski dla rodaków za granicą – TV TRWAM, TVN International, TVP Polonia i Polsat 1.
W Chicago działają dwie polskojęzyczne stacje telewizje – Polvision Waltera Kotaby (ograniczony zasięg lokalny) i Polish Television Chicago nadająca na platformie Polsatu 2 emitowany do Polski program „Oblicze Ameryki”[13].
Kościoły i związki wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz więcej w artykule
Dla Polonii, wiernych kościoła rzymskokatolickiego odbywają się w kościołach kilkudziesięciu miast msze w języku polskim[14]. W Stanach Zjednoczonych działa Polski Narodowy Kościół Katolicki. W języku polskim odbywają się również spotkania religijne innych wyznań (m.in. Świadków Jehowy[15]).
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Polacy w USA | Niezbędnik imigranta
- ↑ a b c d T.Radzilowski, D.Stecula, s.5.
- ↑ Yale Richmond , From Da to Yes, Yarmouth, Me.: Intercultural Press, 1995, s. 72, ISBN 1-877864-30-7, OCLC 53981875 .
- ↑ Praca zbiorowa, "Polska informator", Interpress, Warszawa 1977
- ↑ Long Frontier Newspaper: The First Polish Immigrants (They were here before the Pilgrims) (ang.). Polish American Center. [dostęp 2011-05-27]
- ↑ 400. rocznica polskiego osadnictwa w Ameryce Północnej 10 zł
- ↑ Polonia amerykańska, s. 40
- ↑ Polonia amerykańska, s. 41.
- ↑ Amerykańska Polonia. w: "Poznaj świat" R. VII, nr. 4 (77), kwiecień 1959, s. 39
- ↑ T.Radzilowski, D.Stecula, s.i.
- ↑ Kościoły w Chicago. [dostęp 2007-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-09)].
- ↑ a b T.Radzilowski, D.Stecula, s.55-57.
- ↑ „Oblicza Ameryki”
- ↑ Instytut Duszpasterstwa Emigracyjnego: Msze po polsku, Stany Zjednoczone. [dostęp 2017-06-04].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-02-08] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- John J. Bukowczyk: Polish Americans and Their History: Community, Culture, and Politics. Bloomington: Indiana University Press, 1986. ISBN 0-253-30701-5.
- Polonia amerykańska: Przeszłość i współczesność. redakcja Hieronim Kubiak, Eugeniusz Kusielewicz i Tadeusz Gromada. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988. ISBN 83-04-02953-7.
- Thaddeus C. Radzilowski, Dominik Stecula: Polish Americans Today: A Survey of Modern Polonia Leadership. Detroit: Piast Institute, 2012.
- Władysław Zachariasiewicz: Etos niepodległościowy Polonii amerykańskiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2005. ISBN 83-7399-138-7.
- Adam A. Zych: The Living Situation of Elderly Americans of Polish Descent in Chicago. 2005.
- Z życia i działalności Kongresu Polonii Amerykańskiej: Szkice. redakcja Ryszard Sudziński i Adam Sudoł. Bydgoszcz–Toruń: Wydawnictwo Wers, 2006.