برلين
پلازمېنه د | ![]()
جرمني[۱][۲][۳] — نازي جرمني — Kingdom of Prussia (en) ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
---|---|
ترټولو لوړه څوکه |
عمومي معلومات | ![]()
seat of government (en) ![]() metropolis (en) ![]() Einheitsgemeinde of Germany (en) ![]() Hanseatic city (en) ![]() urban municipality in Germany (en) ![]() town divided by border (en) ![]() ښاري دولت (خپلواک ښار) independent city in Berlin (en) ![]() largest city (en) ![]() لوی ښار د جرمني فدرالي ايالت[۷] federal capital (en) ![]() town divided by border (en) ![]() ![]() |
---|---|
وګړو شمېر | ![]()
۳٬۷۵۵٬۲۵۱[۸] — ۱٬۲۰۰ — ۷٬۰۰۰ — ۸٬۵۰۰ — ۷٬۰۰۰ — ۱۲٬۰۰۰ — ۹٬۰۰۰ — ۸٬۱۰۰ — ۷٬۵۰۰ — ۶٬۰۰۰ — ۱۰٬۰۰۰ — ۱۷٬۰۰۰ — ۱۹٬۰۰۰ — ۱۱۳٬۲۸۹ — ۱۳۶٬۱۳۷ — ۱۷۲٬۱۳۲ — ۱۷۲٬۹۸۸ — ۲۱۹٬۹۶۸ — ۴۰۱٬۹۷۲ — ۱٬۸۸۸٬۸۴۸ — ۲٬۰۷۱٬۲۵۷ — ۳٬۸۷۹٬۴۰۹ — ۴٬۳۳۲٬۸۳۴ — ۴٬۳۳۰٬۸۱۰ — ۳٬۳۳۶٬۰۲۶ — ۳٬۲۷۴٬۰۱۶ — ۳٬۲۰۸٬۷۱۹ — ۳٬۰۴۸٬۷۵۹ — ۳٬۴۳۳٬۶۹۵ — ۳٬۳۸۲٬۱۶۹ — ۳٬۳۲۶٬۰۰۲[۹] — ۳٬۳۷۵٬۲۲۲ — ۳٬۴۶۹٬۸۴۹[۱۰] — ۳٬۴۹۰٬۱۰۵[۱۱] — ۳٬۵۷۴٬۸۳۰[۱۲] — ۳٬۶۱۱٬۲۲۲[۱۳] — ۳٬۶۱۳٬۴۹۵[۱۴] — ۳٬۶۴۴٬۸۲۶[۱۵][۱۶] — ۳٬۶۴۴٬۸۲۶[۱۷] — ۳٬۶۶۴٬۰۸۸[۱۸] — ۳٬۶۷۷٬۴۷۲[۱۹] — ۳٬۶۷۷٬۴۷۲[۲۰] ![]() |
پکي شاملې اداري سیمې | ![]()
Mitte (Berlin) (mul) ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
رسمي ژبه | |
ځايي ژبې | |
د حکومت مشر | |
وګړنوم | |
غړی د | ![]()
Climate Alliance (en) ![]() Mayors for Peace (en) ![]() مالوماتي تېکنالوژۍ پرېکړه کوونکې شورا Creative Cities Network (en) ![]() C40 Cities Climate Leadership Group (en) ![]() World Tourism Cities Federation (en) ![]() Organization of World Heritage Cities (en) ![]() International Cities of Refuge Network (en) ![]() ![]() |
اداري سیمه | |
هېواد | |
ځایناستی د |
مهمې پېښې | ![]()
|
---|
د ځای کچه |
---|
برخه د |
---|
جایزې |
|
---|
وېبپاڼه |
berlin.de… (جرمني ژبه) ![]() |
---|---|
پوسټکوډ | |
کورډينېشن |
![Map](https://maps.wikimedia.org/img/osm-intl,6,52.52,13.38,260x260.png?lang=ps&domain=ps.wikipedia.org&title=%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%86&revid=332382&groups=_fc439d83132dc6d39948b8482205fcdb9a7a7936)
برلین (/bɜːrˈlɪn/ bur-LIN، آلماني: [bɛʁˈliːn]) د آلمان یا جرمني پلازمېنه او د مساحت او نفوس دواړو له مخې د دغه هېواد لوی ښار دی. په ښاري حدودو کې دننه نفوس له مخې، په دغه ښار کې ۳.۷ میلیونه تنه اوسېږي او په دې توګه د اروپايي اتحادیې تر ټولو ګڼ مېشته ښار هم دی. برلین، چې د آلمان له شپاړسو ایالتونو څخه یو ایالت دی، د برانډنبورګ ایالت لخوا احاطه شوی او د برانډنبرګ له مرکز پوټسدام سره نښلېدلی دی. د برلین ښاري سیمه چې شاوخوا ۴.۵ ملیونه نفوس لري، له روهر وروسته په آلمان کې دویمه ډېره ګڼ مېشته یا ډېر نفوس لرونکې ښاري سیمه ده. د برلین–برانډنبرګ مرکزي سیمه له شپږ ملیونو ډېر اوسېدونکي لري او له راین–روهر او راین–مین سیمو وروسته د آلمان درېیمه لویه ښاري سیمه ده.[۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲]
برلین د سپري سیند پر څنډو غځېږي، کوم چې د سپنداو په لویدیځ کې هافل (د ایلب مرستندوی سیند) ته بهېږي. د دغه ښار له اصلي توپوګرافیک ځانګړتیاو څخه په لوېدیځ او سوېل ختیځ برخو کې شته ګڼ جهيلونه دي چې د سپري، هافل او دامه رودونو لخوا رامنځته شوي او ترټولو لوی یې د موګېلسي جهيل دی. د اروپا په دښته کې یې د موقعیت له امله، برلین د معتدل موسمي اقلیم تر اغېزې لاندې راځي. د ښار شاوخوا یو پر دریمه برخه له ځنګلونو، پارکونو، باغونو، سیندونو، کانالونو او جهيلونو څخه جوړه ده. [۴۳]
دا چې برلین په ۱۳مه پېړۍ کې تر ټولو لومړی مستند شوی او همدا راز دوې مهمې تاریخي سوداګریزې لارې ترې تېرې شوې وې، دا ښار د برانډنبرګ د مارګراویټ دولت (۱۴۱۷-۱۷۰۱)، د پروشیا پادشاهۍ (۱۷۰۱-۱۹۱۸)، د جرمني امپراتورۍ (۱۸۷۱ - ۱۹۱۸)، د وایمار جمهوریت (۱۹۱۹-۱۹۳۳)، او دریم رایش (۱۹۳۳-۱۹۴۵) پلازمېنه شوه. په ۱۹۲۰ لسیزه کې برلین په نړۍ کې دریمه لویه ښاروالي وه. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته او ورپسې د فاتحو هېوادونو له خوا تر اشغال وروسته دا ښار ووېشل شو؛ لويديځ برلين د لويديځ المان يوه جلا شوې سیمه شوه، چې د برلين دېوال (د ۱۹۶۱ له اګست څخه د ۱۹۸۹ تر نوامبر پورې) او د ختيځ المان د سیمې په وسیله احاطه شو. ختیځ برلین د ختیځ آلمان پلازمېنه اعلان شوه، په داسې حال کې چې بن د لویدیځ آلمان پلازمېنه شوه. په ۱۹۹۰ کال کې د آلمان تر بیا یوځای کېدو وروسته، برلین یو ځل بیا د ټول آلمان پلازمېنه شوه.[۴۴]
برلین د نړۍ د کلتور، سیاست، رسنیو او علم ښار دی. د دغه ښار اقتصاد پر لوړو او پرمختللو تخنیکي شرکتونو او د خدماتو پر سکټور ولاړ دی، چې د تخلیقي صنعتونو، څیړنیزو تاسیساتو، رسنیزو مؤسساتو او د غونډو د ځایونو یوه متفاوته لړۍ پکې شاملېږي. برلین د هوايي او ریل ټرافیک لپاره د لویې وچې یا براعظمي مرکز په توګه کار کوي او د عامه ترانسپورت خورا پیچلې شبکه لري. دا ستر ښار یو مشهور سیاحتي ځای هم دی. په پام وړ صنعتونو کې یې آی ټي، درمل جوړونه، بایو میډیکل انجینري، صفایۍ ټکنالوژي، بایو ټیکنالوژي، ساختماني او برقیات شامل دي.[۴۵][۴۶][۴۷]
برلین د نړۍ معتبر پوهنتونونه هم لري، لکه د همبولډ پوهنتون، تخنیکي پوهنتون، آزاد پوهنتون، د هنرونو پوهنتون، د برلین د ادارې او تکنالوژۍ اروپایي پوهنتون (ESMT)، او د برلین بارډ کالج. د دغه ښار ژوبڼ په اروپا کې ترټولو ډېر لیدل شوی ژوبڼ دی او په ټوله نړۍ کې یو له خورا مشهورو هغو څخه دی. بابلزبرګ یې د نړۍ لومړی ستر فلمي سټوډیو کمپلیکس دی، چې له کبله یې برلین د نړیوالو فلمونو د تولید خورا مشهور ځای دی. دغه ښار د جشنونو، متنوع معمارۍ، شپني ژوند، معاصرو هنرونو او د ژوند خورا لوړ کیفیت له پلوه یو پېژندل شوی ښار دی. [۴۸][۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶][۵۷]
ډیموګرافي
[سمول]د ۲۰۱۸ کال په پای کې، د برلین ښاري دولت په ۸۹۱.۱ کیلومتره مربع (۳۴۴.۱ مربع میل) ساحه کې ۳.۷۵ ملیون اوسېدونکي راجسټر کړي وو. د ښار د نفوس تراکم په هر کیلومتر مربع کې ۴۲۰۶ تنه و. برلین په اروپایي اتحادیه کې ترټولو ګڼ نفوسه ښار دی. په ۲۰۱۹ کال کې د برلین ښاري سیمې (urban area) شاوخوا ۴.۵ ملیونه اوسېدونکي لرل. تر ۲۰۱۹ کال پورې فعالې ښاري سیمې (functional urban area) هم ۵.۲ ملیونه مېشت وګړي لرل. د برلین-برانډنبورګ ټوله مرکزي سیمه (capital region) هم په ۳۰۵۴۶ کیلومتره مربع (۱۱۷۹۴ مربع میل) مساحت کې له ۶ ملیون څخه ډېر نفوس لري.[۵۸][۵۹][۶۰][۶۱]
ژبې
[سمول]جرمني یا آلماني ژبه په برلین کې رسمي او ډېره ویل کېدونکې ژبه ده. دا د لوېدیځو آلماني ژبو له ډلې یوه ژبه ده چې ډېری لغتونه یې د هندو-اروپایي ژبې کورنۍ له آلماني څانګې څخه اخیستل شوي. الماني د اروپايي اتحادیې له ۲۴ ژبو څخه یوه ده، او د اروپايي کمیسیون د دریو کاري ژبو له جملې څخه هم ده.[۶۲]
دین
[سمول]د ۲۰۱۱ کال د سرشمېرنې له مخې، نږدې ۳۷ سلنه نفوس راپور ورکړی چې د قانوني پېژندل شوې کلیسا یا مذهبي سازمان غړي دي. پاتې کسان یا له داسې کوم سازمان سره تړاو نه لري او یا هم د دوی په اړه هېڅ معلومات نشته.[۶۳]
د ژوند کچه
[سمول]د مرسر شرکت په وینا، برلین په ۲۰۱۹ کال کې د ژوند د کیفیت له پلوه د ښارونو په درجه بندۍ کې ۱۳ ځای درلود.[۶۴]
د مونوکل مجلې په وینا، برلین په نړۍ کې د ژوند کولو لپاره ترټولو وړ ښارونو په لړ کې شپږم ځای خپل کړی و. د اکونومېست اطلاعاتو واحد بیا د نړۍ د ټولو ښارونو په کتار کې برلین ته ۲۱ ځای ورکړی. برلین د نړیوال ښاري ځواک شاخص انستیتوت د درجه بندۍ له مخې ۸ نمبر ښار دی.[۶۵][۶۶][۶۷]
د HWWI او برنبرګ بانک په وینا، برلین په ۲۰۱۹ کال کې د آلمان د ټولو ښارونو په پرتله غوره راتلونکی لرلید درلود. د فورسنګ سنسټیټوټ پروګنوس (Forschungsinstitut Prognos) د ۲۰۱۹ کال د څېړنې له مخې، برلین په آلمان کې له ټولو ۴۰۱ سیمو څخه ۹۲ نمبر و. دا ښار په پخواني ختیځ آلمان کې له جینا، ډریسډن او پوټسډم وروسته څلورمه درجه سیمه ده.[۶۸][۶۹][۷۰]
زېربناوې
[سمول]ټرانسپورټ
[سمول]سړکونه
[سمول]د برلین د ترانسپورت زېربنا خورا پیچلې ده، چې د ښاري خوځښت یا تګ راتګ لپاره یوه متنوع لړۍ چمتو کوي. په ټولیز ډول ۹۷۹ پلونه له ۱۹۷ کیلومتره (۱۲۲ میل) د ښار دننه د اوبو لارو باندې تړل شوي دي. په برلین ښار کې ۵۴۲۲ کیلومتره (۳۳۶۹ میله) سړکونه شته، چې له دې جملې څخه یې ۷۷ کیلومتره (۴۸ میله) موټروې ده. په ۲۰۱۳ کال کې، په دغه ښار کې ۱.۳۴۴ ملیون موټر ثبت شوي. دا چې په ۲۰۱۳ کال کې په دغه ښار کې هرو ۱۰۰۰ تنو ۳۷۷ موټرونه لرل (په آلمان کې د هرو ۱۰۰۰ لپاره ۵۷۷ موټرونه)، دا ښار د هغه لویدیځ نړیوال ښار په توګه مطرح دی چې د موټرونو کچه پکې تر ټولو ټیټه ده. په ۲۰۱۲ کال کې شاوخوا ۷۶۰۰ رنګ شوې ټیکسۍ په دغه ښار کې چلېدلې. له ۲۰۱۱ کال راهیسې، د اپلیکېشن پر بنسټ یو شمېر الکترونیکي موټرونو او الکترونکي سکواټورونو خدماتو هم وده کړې ده. [۷۱][۷۲]
د تاريخ څرگندويه ښار
[سمول]د المان د تاريخ زياتره اړخونه په برلين کي څرگندويه دي. په دويمه جهانې جگړه کي د نازيانو د ماتې وروسته دغه ستر ښار د څلورو فاتح متحدينو قدرتونو امريکا، فرانسې، برطانيې او روسيې تر منځ سره ووېشل سو. په ۱۹۶۱ م مېلادي کال دغه ښار بالاخره په رشتيا تقسيم کړل سو او د برلين په مېنځ کي دېوال ووهل سو. د سوليزه انقلاب په ترڅ کي د شرقي المان حکومت له منځه ولاړی. د۱۹۸۹ م مېلادي کال د نوامبر په نهه نېټه د ختيځ او لوېديځ المان تر منځ پوله ليري کړل سوه او پدې توگه المان بېرته يو هيواد سو.
برلين په بدلون کې
[سمول]اوس برلين د المان د فېډرالي دولت پلازمېنه دی. پدغه ښار کي د المان پارلمان بونډس ټاگ او دپارلمان سره تړلي ټوله مهه دفترونه او ادارې ځای پر ځای دي. خو د وزارتونو سره تړلې بعضي داسي ادارې هم سته چي په پخوانۍ پلازمېنه بون کي ځای پر ځای دي. د حکومتي ودانيو ناحيه، د برانډن بورگ دروازه او ژانډارمن بازار د برلين هغه ځايونه دي کوم چي ددغه ښار د تاريخ شاهدان دي او د سېلانيانو لپاره زيات کشش لري. په سړ جگړه کي د پوسټامرپلاټڅ ځای ته د مړې تراړې نوم ورکول سوی و، خو اوس پدغه سيمه کي جگې جگې ودانۍ جوړي کړل سوي دي. د الېکزانډرپلاټڅ نومي ځای څېره هم د تاريخ په څپو کي بدله سوې ده. الېکزانډر پلاټڅ پخوا د ختيځ برلين مرکز و. په زياته بيا د ختيځ ښار برخې او ناحيې ددغه ښار د تاريخ په هکله ډېر څه څرگندوي. د برلين ښار په تيرو کلنو کي داسي بدل سوی دی چي حتی اوس د بعضو خلکو لپاره مشکله وي چي د برلين د پخواني ديوال پولي وپېژني.
کلتوري مرکز
[سمول]د برلين ښار يوازي تاريخي ښار نه دی. ددغه ښار کلتوري څېره هم د ستاينې وړ ده. دښار د موزيم د جزيرې نومي په برخه کي زړې ودانۍ د پروسيا د پاچهۍ وختونو بېرته راژوندي کوي. سترومهندسانو لکه شينکل او لانگانس دلته د ودانيو په جوړولو سره خپل ځانونه ابدي کړي دي. د ښار ددغي برخي په بهترينه ودانيو کي د بوډه ميوزيم ودانۍ هم شمېرل کيږي. د ښارستر اپراتياترونه، سېنماوي، نندارتونونه او کوچني هنري تياترونه د دغه ښار د ښاريانو د ساعت تېرولو دنده په غاړه لري. دهر مېلادي کال په فروري مياشت کي د برليناله په نوم يوه لمانځنه او غونډه تر سره کيږي. پدغه غونډه کي د فلم او هنر سره تړاو درلودونکي ستوري راټوليږي.
سرچينې
[سمول]- ↑ ذکر کېدنه: Unification Treaty. Section, verse, paragraph, or clause: Artikel 2 (1). خپرېدو نېټه: ۱۹۹۰.
- ↑ سرچينې تړی: http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=Germany.
- ↑ سرچينې تړی: http://www.gesetze-im-internet.de/einigvtr/art_2.html. Quotation: (1) Hauptstadt Deutschlands ist Berlin..
- ↑ "Zum Wettstreit um den höchsten Gipfel Berlins". منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ سرچينې تړی: http://webarchiv.bundestag.de/archive/2008/0912/htdocs_e/history/index.html.
- ↑ ذکر کېدنه: Constitution of Berlin. Section, verse, paragraph, or clause: Artikel 3 (2).
- ↑ ذکر کېدنه: Constitution of Berlin. Section, verse, paragraph, or clause: Artikel 1 (2).
- ↑ ذکر کېدنه: register of German municipalities (2022). Retrieved: ۷ اکتوبر ۲۰۲۳. Publisher: Federal Statistical Office. اثر ژبه: جرمني ژبه. خپرېدو نېټه: ۲۱ سپټمبر ۲۰۲۳.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Publikationen/OTab/2014/OT_A01-10-00_124_201311_BE.pdf.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/otab/2015/OT_A01-14-00_124_201412_BBB.pdf.
- ↑ سرچينې تړی: http://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2016/SB_A01-07-00_2015m12_BE.pdf.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ سرچينې تړی: https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/05Staedte.html.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/.
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ "Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)". Federal Statistical Office. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۰ مارچ ۲۰۱۹ باندې. لاسرسينېټه ۱۰ مارچ ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في:|access-date=, |archive-date=
(لارښود) - ↑ سرچينې تړی: https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GVAuszugQ/AuszugGV4QAktuell.html.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/04-kreise.html.
- ↑ Publisher: Federal Statistical Office. سرچينې تړی: https://www.statistikportal.de/de/produkte/gemeindeverzeichnis. Retrieved: ۲ مارچ ۲۰۲۰.
- ↑ Publisher: Federal Statistical Office. سرچينې تړی: https://www.statistikportal.de/de/produkte/gemeindeverzeichnis. Retrieved: ۱۲ جنوري ۲۰۲۲.
- ↑ Publisher: Federal Statistical Office. سرچينې تړی: https://www.statistikportal.de/de/gemeindeverzeichnis. Retrieved: ۲۷ نومبر ۲۰۲۲.
- ↑ ذکر کېدنه: register of German municipalities (4th quarter 2022). Retrieved: ۱۲ فبروري ۲۰۲۳. Publisher: Federal Statistical Office. اثر ژبه: جرمني ژبه. خپرېدو نېټه: ۱۲ جنوري ۲۰۲۳.
- ↑ ۲۱٫۰۰ ۲۱٫۰۱ ۲۱٫۰۲ ۲۱٫۰۳ ۲۱٫۰۴ ۲۱٫۰۵ ۲۱٫۰۶ ۲۱٫۰۷ ۲۱٫۰۸ ۲۱٫۰۹ ۲۱٫۱۰ ۲۱٫۱۱ سرچينې تړی: http://www.berlin.de/special/immobilien-und-wohnen/stadtteile/.
- ↑ "Constitution of Berlin".
(2) Der Senat besteht aus dem Regierenden Bürgermeister und bis zu zehn Senatoren.
منځګړی|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ سرچينې تړی: http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf.
- ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ سرچينې تړی: https://vrttaal.net/taaladvies-taalkwestie/berlijn.
- ↑ سرچينې تړی: https://sjp.pwn.pl/so/berlinczyk;4414120.html.
- ↑ سرچينې تړی: https://sjp.pwn.pl/so/berlinianka;4414118.html.
- ↑ سرچينې تړی: http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html.
- ↑ سرچينې تړی: http://www.mayorsforpeace.org/english/membercity/map/europe.html. Retrieved: ۴ جولای ۲۰۱۹.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.c40.org/cities/berlin/.
- ↑ سرچينې تړی: https://cn.wtcf.org.cn/citys/3470-2.html.
- ↑ سرچينې تړی: https://www.ovpm.org/wp-content/uploads/2024/03/liste-villes-en-regle-pour-page-web12-03-2024.pdf. Retrieved: ۳۱ ډيسمبر ۲۰۲۳. Archive URL: https://web.archive.org/web/20240528143447/https://www.ovpm.org/members/cities/.
- ↑ سرچينې تړی: https://icorn.org/city/berlin. Retrieved: ۴ جون ۲۰۲۴. Archive URL: https://perma.cc/63BJ-D92M.
- ↑ "Constitution of Berlin".
(2) Berlin ist ein Land der Bundesrepublik Deutschland.
منځګړی|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ ArchINFORM location ID: 289. ذکر کېدنه: آرک انفارم. Retrieved: ۶ اگسټ ۲۰۱۸. اثر ژبه: جرمني ژبه.
- ↑ ArchINFORM location ID: 289. ذکر کېدنه: آرک انفارم. Retrieved: ۲۷ فبروري ۲۰۱۹. اثر ژبه: جرمني ژبه.
- ↑ رسمي وېبځی: https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/zahlen-und-fakten/. Retrieved: ۳۰ مې ۲۰۲۰.
- ↑ سرچينې تړی: https://en.unesco.org/creative-cities/creative-cities-map. Retrieved: ۹ نومبر ۲۰۲۲.
- ↑ Kleiner, Stefan; Knöbl, Ralf; Mangold, Max (2015). Das Aussprachewörterbuch (چاپ 7th). Berlin: Duden. مخونه 229. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-3-411-04067-4. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ (په 6 February 2019 باندې). Deutschland: Die größten Städte. Die Zeit (Magazin).
- ↑ (په 1 August 2019 باندې). Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland. Leipziger Volkszeitung.
- ↑ "Daten und Fakten zur Hauptstadtregion". www.berlin-brandenburg.de. 4 October 2016. لاسرسينېټه ۲۳ فبروري ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019" [Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019] (PDF). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (په جرمني ). مخونه 4, 10, 13, 18–22. لاسرسينېټه ۰۸ اپرېل ۲۰۲۰. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün. "Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin" (PDF). لاسرسينېټه ۱۰ جنوري ۲۰۲۰. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود)ساتنه CS1: څو نومونه: ليکوالانو نوملړ (link) - ↑ Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün. "Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin" (PDF). لاسرسينېټه ۱۰ جنوري ۲۰۲۰. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود)ساتنه CS1: څو نومونه: ليکوالانو نوملړ (link) - ↑ "Niederlagsrecht" [Settlement rights] (په جرمني ). Verein für die Geschichte Berlins. August 2004. د اصلي آرشيف څخه پر ۲۲ نومبر ۲۰۱۵ باندې. لاسرسينېټه ۲۱ نومبر ۲۰۱۵. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany)". www.h-net.org. September 2009. لاسرسينېټه ۰۹ اکتوبر ۲۰۰۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Berlin Wall". Encyclopædia Britannica. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Berlin – Capital of Germany". German Embassy in Washington. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۲ جنوري ۲۰۱۲ باندې. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ (په 10 April 2010 باندې). Revealed: Cities that rule the world – and those on the rise. CNN
- ↑
(په 31 December 1969 باندې). Berlin, the big canvas. The New York Times. See also: "Sites and situations of leading cities in cultural globalisations/Media". GaWC Research Bulletin 146. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Global Power City Index 2009" (PDF). Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation. 22 October 2009. لاسرسينېټه ۲۹ اکتوبر ۲۰۰۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007". ICCA. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Berlin City of Design" (Press release). UNESCO. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۶ اگسټ ۲۰۰۸ باندې. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend". Bloomberg L.P. 4 September 2014. لاسرسينېټه ۱۱ سپټمبر ۲۰۱۴. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory". Deutsche Welle. 9 August 2008. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑
(په 12 December 2004 باندې). The Club Scene, on the Edge. The New York Times. See also: "Ranking of best cities in the world". City mayors. لاسرسينېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۰۸. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) and "The Monocle Quality of Life Survey 2015". Monocle. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۴ اگسټ ۲۰۱۵ باندې. لاسرسينېټه ۲۰ جولای ۲۰۱۵. منځګړی|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Young Israelis are Flocking to Berlin". Newsweek. 13 June 2014. لاسرسينېټه ۲۸ اگسټ ۲۰۱۴. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat. Retrieved 28 April 2019.
- ↑ "Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg". www.deutsche-metropolregionen.org. 31 August 2020. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ statistics Berlin Brandenburg Archived 15 March 2016 at the Wayback Machine.. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.
- ↑ "Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019" [Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019] (PDF). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (په جرمني ). مخونه 4, 10, 13, 18–22. لاسرسينېټه ۰۸ اپرېل ۲۰۲۰. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ European Commission. "Official Languages". لاسرسينېټه ۲۹ جولای ۲۰۱۴. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin" (PDF). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (په جرمني ). مخونه 6–7. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۰۳ مارچ ۲۰۱۶ باندې. لاسرسينېټه ۲۳ فبروري ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Quality of Living City Ranking | Mercer". mobilityexchange.mercer.com. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Bishop, Jordan. "Munich Named The Most Livable City In The World". Forbes. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Buckley, Julia (4 September 2019). "World's most livable city revealed". CNN Travel. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Global Power City Index 2019". The Mori Memorial Foundation. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Germany, Stuttgarter Zeitung, Stuttgart. "München rutscht ab: Städte-Studie sieht Berlin auf dem Spitzenplatz". stuttgarter-zeitung.de. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۳ نومبر ۲۰۱۹ باندې. لاسرسينېټه ۱۹ ډيسمبر ۲۰۲۱. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Berlins Arbeitsmarkt boomt – aber die Armut bleibt groß". www.rbb24.de. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۳ نومبر ۲۰۱۹ باندې. لاسرسينېټه ۱۳ نومبر ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Politik national » Nachrichten zu Bund und Ländern | Handelsblatt". www.handelsblatt.com. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Mobile capital". Business Location Center. 2011. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۴ اپرېل ۲۰۱۶ باندې. لاسرسينېټه ۱۴ فبروري ۲۰۱۶. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Straßenverkehr 2013". Amt für Statistik Berlin Brandenburg (په جرمني ). د اصلي آرشيف څخه پر ۰۲ اپرېل ۲۰۱۵ باندې. لاسرسينېټه ۲۸ مارچ ۲۰۱۵. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود)
![]() |
ویکيسفر د برلېن په نوم لیکنه لري. |
- ليکنې په کومو کي چي د جرمني (de) ژبې سرچينې موجودې دي
- ساتنه CS1: څو نومونه: ليکوالانو نوملړ
- د وېبپاڼيزې کينډۍ لارښوونيز لینکونه
- هغه پاڼي چې د P1448 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د ويکيډېټا مالومات کاروي
- هغه پاڼي چې د P1376 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P610 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P31 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P1082 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P150 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P37 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P2936 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P1313 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P1549 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P463 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P131 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P17 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P1365 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P793 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P2046 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P361 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P166 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P856 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P281 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P625 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼې چي بې پاراميټره مالوماتبکس کېټ کاروي
- هغه پاڼې چي مالوماتبکس کېټ کاروي
- هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18
- هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP242
- ویکيسفر
- د المان ايالتونه
- المان
- د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
- د اروپا د هېوادونو پلازمېنې
- نخشه لرونکي مخونه