Ekvador
Flag![]() |
Valdkundznam![]() |
Pälidn | Kito |
Eläjiden lugu (2018) | 16,498,502[1] ristitud |
Pind | 283,560 km² |
![]() | |
Kel' | ispanijan, kečuan, šuaran |
Valdkundan pämez' | Giljermo Lasso |
Päministr | hän-žo |
Religii | hristanuskond |
Valüt | AÜV:oiden dollar ($) (USD)[2] |
Internet-domen | .ec |
Telefonkod | +593 |
Aigvö | UTC−5[3] |
Ekvador, täuz' oficialine form — Ekvadoran Tazovaldkund (isp.: República del Ecuador [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor], kečuaks: Ikwadur Republika), om valdkund Suviamerikan lodehes. Sen pälidn om Kito.
Etimologii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Valdkundan nimi znamoičeb «ekvator» ispanijaks. Valdkundan Kito-pälidn sijadase vaiše 25 km suvhe ekvatoran pirdaspäi.
Keled
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Valdkundkel' om üks'jäine — ispanijan kel'.
Toižed oficialižed da rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keled oma kečuan da šuaran keled. Sab kävutada oficialižikš toižid-ki igähižiden rahvahiden kelid, no vaiše heiden elämižsijiš.
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vn 1822 24. päiväl semendkud Ekvador tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli vahvištadud vl 1830. Nügüdläine 27nz' lugul Ekvadoran Konstitucii[4][5] om väges vspäi 2008, se jagoi tobmuden sarakoid lopuks, kaik ned oma valičendoiden al nügüd'. Toihe kohendusid Konstitucijha vll 2011, 2015 i 2018.
Geografijan andmused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Ecuador_Topography.png/250px-Ecuador_Topography.png)
Ekvador om röunoiš Kolumbijanke pohjoižes (röunan piduz — 590 km), Perunke päivlaskmas da suves (1420 km). Ekvadoran päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird om 2237 km. Üks' provincijoišpäi, Galapagosan sared, sijadase 1000 km päivlaskmpolehe kontinentaližes Ekvadoraspäi, niil om meriröunoid Kostarikan Kokossaridenke.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Čimboraso-vulkan, 6267 m ü.m.t. kortte. Pened joged jokstas Tünhe valdmerhe vai Amazonasha. Andad-mäged oma veziröunaks jogiden keskes.
Klimat om räk ekvatorialine, suves — subekvatorialine. Vilukun keskmäine lämuz om +24 C°, heinkun kesklämuz om +25 C°. Paneb sadegid 100 millimetraspäi man suves 6000 millimetrhasai Andiden päivnouzmaižil pautkil.
Sikš ku Ekvador sijadase ekvatoral, ka päiväine čirgahtab da laskese kaikuččen päivän vodes ühten aigan — 6:00 časud.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da sel'd'; erased toižed resursad: nepsad ekvatorialižed mecad (kattas territorijan nell' ühesandest), gidroenergii.
Tobmuz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Ekvador om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (isp.: Presidente de la República del Ecuador), hän-žo om ohjastusen pämeheks. Rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Ekvadoran ministrišt nimitase oficialižikš Rahvahanikoiden sodan ministrištoks (isp.: Gabinete de la Revolución Ciudadana). Prezident paneb ministrid radsijha. Vspäi 2021 Ekvadoran prezident om Giljermo Lasso. Vs 2017 semendkun 24. päiväspäi Lenin Moreno radoi prezidentan, edel sidä oli varaprezidentan. Rafael' Korrea om edeline prezident (2007−2017).
Parlament om üks'kodine Nacionaline Assamblei (Suim, isp.: Asamblea Nacional), mülütab 137 deputatad-ühtnijad. Kaik rahvaz valičeb heid-ki nelläks vodeks. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 19. päiväl uhokud, hö išttas kümnes komitetas.
Käskuzkundaline tobmuz om Nacionaline oiktusekahuden käskuzkund (isp.: Corte Nacional de Justicia), kogoneb 21 sudijaspäi[6], Käskuzkundaline Nevondkund valičeb heid ühesaks vodeks.
Administrativiž-territorialine jagand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Kacu kirjutuz: Ekvadoran administrativiž-territorialine jagand.
Ekvadoran Tazovaldkund jagase 24 agjaks (provincijaks, isp.: provincia) da sen ühtes Pälidnan agj (Kito), kudambad alajagasoiš kantonoikš (niid 221, isp. cantón), ned — tulendoikš (isp. parroquias). Agjad ühtenzoittas 7 regionha (zonha).
Eläjad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Ekvadoras elädas ekvadoralaižed. Vn 2015 heinkus valdkundan ristitišt oli 15 868 396 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2010): mestizo (indejalaiž-evropalaižed) — 71,9%, montubio-mestizo — 7,4%, indejalaižed — 7,0%, evropalaižed — 6,1%, afrikalaižed — 5,3%, mulatad — 1,9%, toiženke augotižlibundanke — 0,4%.
Uskondan mödhe (2012): riman katolikad — 74,0%, evangelistad-protestantad — 10,4%, Jehovan tundištajad — 1,2%, toižed uskojad — 6,4%, ateistad — 7,9%, agnostikad — 0,1%.
Ekvadoran kaikiš surembad lidnad (enamba 250 tuh. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe[7], surembaspäi penembha): Guajakil', Kito (pälidn), Kuenk, Santo Domingo. Lidnalaižiden pala om 64,2% (2020).
Ižanduz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Ekvadoran päeksport om kivivoi, bananad (niiden kaikiš suremb eksportirui mail'mas) da rozad.
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Ekvadoran ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
- ↑ Mugažo ekvadoran monetad (ičeze henod rahad). Edel 2000. vot — ekvadoran sukre.
- ↑ Mugažo UTC−6 Galapagosan saril.
- ↑ Vn 2008 Ekvadoran Konstitucijan tekst Vikiaitas. (isp.)
- ↑ Ekvadoran Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
- ↑ Nacionaližen oiktusekahuden käskuzkundan oficialine sait (cortenacional.gob.ec). (isp.)
- ↑ Estadísticas de la Semana (Nedalin statistik). — Ekvadoran Nacionaline statistikan da rahvahanlugemižen institut (inec.gob.ec). (isp.)
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Ekvadoran prezidentan oficialine sait (presidencia.gob.ec). (isp.)
- Ekvadoran parlamentan oficialine sait (asambleanacional.gob.ec). (isp.) (kečuaks)
- Ekvadoran Nacionaline statistikan da rahvahanlugemižen institut (inec.gob.ec). (isp.)
![]() |
Ekvador Vikiaitas |
Suviamerikan valdkundad | ||
![]() | ||