An Vosen Beriodek
An Vosen Beriodek yw rol a elvennow kymyk. Y’n Vosen, settyes yw an elvennow yn aray aga niver atomek ow talleth gans niver onan, hidrojen. Niver atomek elven yw an keth tra ages an niver a brotonow yn nuklesen po sprusen an atom na. Y’n Vosen Beriodek renkys yw an elvennow yn periodow ha bagasow. Gelwys yw rew elvennow a-dreus dhe’n vosen period. Yma dhe bub period niver, a 1 dhe 8. Yma dhe Beriod 1 diw elven yn unnik: hidrojen ha heliom. Yma dhe Beriod 2 ha Period 3 eth elven. Hirra yw periodow erel. Yma dhe’n elvennow yn period niverow atomek yn eyl wosa y gila.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Periodic_table.svg/500px-Periodic_table.svg.png)
Gelwys yw koloven elvennow yn-nans mosen bagas. Yma 18 bagas y’n vosen beriodek savonek. Yma dhe bub bagas niver: a 1 dhe 18. Elvennow yn bagas a renk aga elektronow yn fordhow hevelep, herwydh an niver a elektronow talvos, hag a re taklow kymyk hevelep dhedha, h.y. i a omdheg yn fordhow hevelep. Rag ensampel, aswonnys yw bagas 18 avel gassys nobyl drefen aga bos gassys oll ha ny wrons kesunya gans atomow erel.
Usys yw an vosen beriodek gans kymygydhyon dhe weles patronyow ha perthynyansow ynter elvennow. Yma tri chyf bagas y’n Vosen Beriodek; alkenyow, alkanoydow, ha dialkenyow. Rag ensampel, elvennow a-bell war askel gledh ha war woles an vosen yw an moyha metelyek, hag elvennow war an dheghow a-wartha yw an lyha metelyek. Yma lies patron ha perthynyans aral ynwedh.
Devisys veu an vosen beriodek gans an kymygydh a Russi Dmitry Ivanovich Mendeleyev (1834-1907). Dh’y enora, henwys veu elven 101 mendeleviom.
Mosen Beriodek Savonek
[golegi | pennfenten]'''Bagas''' → | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | ||
'''Period''' ↓ | ||||||||||||||||||||
1 | 1 H |
2 He | ||||||||||||||||||
2 | 3 Li |
4 Be |
5 B |
6 C |
7 N |
8 O |
9 F |
10 Ne | ||||||||||||
3 | 11 Na |
12 Mg |
13 Al |
14 Si |
15 P |
16 S |
17 Cl |
18 Ar | ||||||||||||
4 | 19 K |
20 Ca |
21 Sc |
22 Ti |
23 V |
24 Cr |
25 Mn |
26 Fe |
27 Co |
28 Ni |
29 Cu |
30 Zn |
31 Ga |
32 Ge |
33 As |
34 Se |
35 Br |
36 Kr | ||
5 | 37 Rb |
38 Sr |
39 Y |
40 Zr |
41 Nb |
42 Mo |
43 Tc |
44 Ru |
45 Rh |
46 Pd |
47 Ag |
48 Cd |
49 In |
50 Sn |
51 Sb |
52 Te |
53 I |
54 Xe | ||
6 | 55 Cs |
56 Ba |
*
Lanthanidow |
72 Hf |
73 Ta |
74 W |
75 Re |
76 Os |
77 Ir |
78 Pt |
79 Au |
80 Hg |
81 Tl |
82 Pb |
83 Bi |
84 Po |
85 At |
86 Rn | ||
7 | 87 Fr |
88 Ra |
**
Aktinidow |
104 Rf |
105 Db |
106 Sg |
107 Bh |
108 Hs |
109 Mt |
110 Ds |
111 Rg |
112 Cn |
113 Nh |
114 Fl |
115 Mc |
116 Lv |
117 Ts |
118 Og | ||
8 | 119 Uue |
120 Ubn |
***
Superaktinidow |
158 Upo |
159 Upe |
160 Uhn |
161 Uhu |
162 Uhb |
163 Uht |
164 Uhq |
165 Uhp |
166 Uhh |
167 Uhs |
168 Uho |
169 Uhe |
170 Usn |
171 Usu |
172 Usb | ||
9 | 173 Ust |
174 Usq |
***
Eka-superaktinidow |
212 Bub |
213 But |
214 Buq |
215 Bup |
216 Buh |
217 Bus | |||||||||||
10 | 227 Bbs |
228 Bbo | ||||||||||||||||||
* Lanthanidow | 57 La |
58 Ce |
59 Pr |
60 Nd |
61 Pm |
62 Sm |
63 Eu |
64 Gd |
65 Tb |
66 Dy |
67 Ho |
68 Er |
69 Tm |
70 Yb |
71 Lu | |||||
** Aktinidow | 89 Ac |
90 Th |
91 Pa |
92 U |
93 Np |
94 Pu |
95 Am |
96 Cm |
97 Bk |
98 Cf |
99 Es |
100 Fm |
101 Md |
102 No |
103 Lr | |||||
*** Superaktinidow |
143 Uqt |
144 Uqq |
145 Uqp |
146 Uqh |
147 Uqs |
148 Uqo |
149 Uqe |
150 Upn |
151 Upu |
152 Upb |
153 Upt |
154 Upq |
155 Upp |
156 Uph |
157 Ups |
*** Superaktinidow | 121 Ubu |
122 Ubb |
123 Ubt |
124 Ubq |
125 Ubp |
126 Ubh |
127 Ubs |
128 Ubo |
129 Ube |
130 Utn |
131 Utu |
132 Utb |
133 Utt |
134 Utq |
135 Utp |
136 Uth |
137 Uts |
138 Uto |
139 Ute |
140 Uqn |
141 Uqu |
142 Uqb |
- Kevresyow Kymyk an Vosen Beriodek
- Alkenyow lisliwen
- Alkenyow dor lisliwennek
- Lanthanidow
- Aktinidow
- Superaktinidow
- Eka-superaktinidow
- Alkenyow tremenyans
- Alkenyow boghes
- Alkanoydow/Hanter-alkenyow
- Dialkenyow
- Gassys nobyl
- Studh yn tempredh ha gwaskedh savonek. Liw an niver a-ugh dhe’n niver (niver atomek) a-ugh furvell an elev a dhiskwedh studh an elven yn studhyow normal.
- an re yn glas yw gassys
- an re yn gwyrdh yw linyow
- an re yn du yw soled
- Radyoweythresans
- An re gans emlow soled y’s teves isotopow sad (Elvennow a’n dallethvos)
- An re gans emlow terrys y’s teves isotopow radyoweythresek kevys yn naturel
- Ny hwer an re gans emlow dyjynnek yn naturel (Elvennow synthetek)
- Re radyoweythresek dhe vos diskudhys hwath yw an re heb emlow